24 ऑक्टोबर 2026 चालू घडामोडी: विज्ञान, अर्थव्यवस्था आणि क्रीडा

24 ऑक्टोबर 2026 च्या चालू घडामोडींच्या या आढाव्यात दूरसंचार संशोधन, नागरी संरक्षण, रोजगारविषयक सर्वेक्षण, आंतरराष्ट्रीय संरक्षण सहकार्य, आरोग्य आणि क्रीडा या विषयांचा समावेश आहे. स्पर्धा परीक्षा आणि भरती परीक्षांच्या तयारीसाठी संबंधित संस्था, ठिकाणे, तारखा व आकडे एकत्र दिले आहेत. प्रस्तावित बदल, संशोधनाचे उद्दिष्ट आणि नियोजित कार्यक्रम यांतील फरकही समजून घ्या.

24 ऑक्टोबर 2026: परीक्षेच्या तयारीसाठी आठ महत्त्वाच्या घडामोडी

1) दूरसंचार संशोधनासाठी C-DOT आणि IIT(BHU) यांचे सहकार्य: वाराणसी येथील इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (BHU) मध्ये 23 ऑक्टोबर 2026 रोजी C-DOT चे सहावे सेंटर ऑफ एक्सलन्स (CoE) स्थापन झाले. या सहकार्याचा भर संयुक्त संशोधन, तंत्रज्ञान विकास आणि विशेष प्रशिक्षणावर आहे.

सेंटर फॉर डेव्हलपमेंट ऑफ टेलिमॅटिक्स (C-DOT) आणि IIT(BHU) यांच्यात यासाठी सामंजस्य करार (MoU) झाला. उजळणी करताना संस्था आणि ठिकाण यांची जोड लक्षात ठेवा: C-DOT चे सहावे केंद्र — IIT(BHU), वाराणसी. येथे केंद्राची स्थापना आणि सहकार्याचा करार या दोन संबंधित बाबी आहेत; कराराच्या उद्दिष्टांमध्ये संशोधनासोबत प्रशिक्षणाचाही समावेश आहे.

2) नागरी संरक्षणासाठी स्वयंसेवक प्रशिक्षणाचा प्रायोगिक उपक्रम: केंद्रीय गृह मंत्रालयाने (MHA) 23 ऑक्टोबर 2026 रोजी भारतीय लष्करासोबत संयुक्त उपक्रम जाहीर केला. देशव्यापी नागरी संरक्षण जाळे उभारण्याच्या उद्देशाने सुरू होणाऱ्या या प्रयोगात 12 राज्ये व केंद्रशासित प्रदेशांतील एकूण 60,000 स्वयंसेवकांना प्रशिक्षण देण्याचे उद्दिष्ट आहे.

या घोषणेतील व्याप्ती समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. देशव्यापी जाळे उभारणे हा व्यापक उद्देश असला, तरी सुरुवातीच्या प्रायोगिक टप्प्याची व्याप्ती 12 राज्ये व केंद्रशासित प्रदेशांपुरती आहे. त्या टप्प्याच्या मूल्यमापनानंतर इतर क्षेत्रांत विस्तार अपेक्षित आहे. त्यामुळे 60,000 हा प्रशिक्षणाचा लक्ष्यांक आहे; तो प्रशिक्षण पूर्ण केलेल्या स्वयंसेवकांचा आकडा म्हणून नोंदवू नये.

3) PLFS च्या कार्यपद्धतीत बदलांचा प्रस्ताव: सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालयाने (MoSPI) राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालयामार्फत (NSO) पीरियॉडिक लेबर फोर्स सर्व्हे (PLFS) मध्ये जानेवारी 2027 पासून बदल सुचवले आहेत. प्रस्तावात सर्वेक्षणाचा नमुना आराखडा आणि विचारल्या जाणाऱ्या प्रश्नांमध्ये सुधारणा करण्याचा समावेश आहे.

लोकसंख्येचे बदलते स्वरूप आणि कामाचे विविध प्रकार विचारात घेणे हा या बदलांचा उद्देश आहे. अभ्यासासाठी मंत्रालय, सर्वेक्षण राबवणारे कार्यालय आणि सर्वेक्षणाचे संक्षिप्त नाव वेगवेगळे लक्षात ठेवा: MoSPI, NSO आणि PLFS. जानेवारी 2027 ही प्रस्तावित बदलांसाठी नमूद केलेली वेळ आहे; बदल आधीच लागू झाल्याचे या घोषणेतून गृहीत धरू नये.

4) युक्रेनचा संरक्षण सहकार्य भागीदारीत प्रवेश: 22 ऑक्टोबर 2026 रोजी युक्रेन सिक्युरिटी कोऑपरेशन सपोर्ट पार्टनरशिपचा (SCSP) सदस्य झाला. ही भागीदारी नाटो सपोर्ट अँड प्रोक्युरमेंट एजन्सीशी (NSPA) संबंधित आहे. या घडामोडीचा संबंध संरक्षण क्षेत्रातील कंत्राटे आणि लष्करी उपकरणांच्या खरेदीशी आहे.

या व्यवस्थेमुळे युक्रेनच्या संरक्षण कंपन्यांना नाटोच्या कंत्राटांमध्ये सहभागी होण्याचा मार्ग उपलब्ध झाला आहे. तसेच युक्रेनला NSPA मार्फत लष्करी उपकरणे खरेदी करता येतील. येथे कोणत्या संस्थेच्या कोणत्या भागीदारीचे सदस्यत्व मिळाले, हे अचूक लक्षात घ्या. SCSP मधील प्रवेशाचा उल्लेख थेट नाटोचे सदस्यत्व मिळाल्याप्रमाणे करणे चुकीचे ठरेल.

5) MOSQIVAC मलेरिया लसीच्या किमतीत कपातीची घोषणा: भारत बायोटेकने 23 ऑक्टोबर 2026 रोजी आपल्या RTS,S/AS01 लसीच्या MOSQIVAC ब्रँडची किंमत सुमारे 40 टक्क्यांनी कमी करण्याची घोषणा केली. 2027 च्या सुरुवातीपासून प्रति डोस किंमत 9.30 युरोवरून 5.50 युरो करण्याचे नियोजन आहे.

या किंमतकपातीसाठी UNICEF सोबतच्या कराराला Gavi, the Vaccine Alliance यांचे अर्थसहाय्य आहे. उजळणीसाठी आजार, लसीचे नाव, कंपनी आणि अंमलबजावणीची वेळ अशी नोंद करा. घोषणा 23 ऑक्टोबर 2026 रोजी झाली असली, तरी कमी किंमत लागू होण्याचा कालावधी 2027 च्या सुरुवातीचा आहे. दिलेली किंमत प्रति डोस आणि युरोमध्ये आहे.

6) स्तनाच्या कर्करोगाच्या लवकर निदानासाठी संशोधन: विशाखापट्टणम येथील GITAM (Deemed to be University) मधील संशोधक ट्रिपल-नेगेटिव्ह ब्रेस्ट कॅन्सरच्या (TNBC) लवकर निदानासाठी रक्त चाचणी विकसित करत आहेत. इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्चच्या (ICMR) अर्थसहाय्यातून चालणाऱ्या या प्रकल्पाचा कालावधी तीन वर्षे आहे.

ICMR च्या Follow-on Nischayak Anveshan Extramural Grants कार्यक्रमांतर्गत मंजूर झालेल्या प्रकल्पासाठी 2 कोटी रुपयांहून अधिक निधीची तरतूद आहे. या बातमीतील मुख्य मुद्दा रक्त चाचणी विकसित करण्याचे संशोधन हा आहे. संशोधन सुरू असणे आणि चाचणी नियमित वापरासाठी उपलब्ध होणे या वेगळ्या अवस्था आहेत; उपलब्ध माहिती चाचणी विकसित करण्याच्या कामाविषयी आहे.

7) लॉस एंजेलिस ऑलिंपिक 2028 मधील क्रिकेट: ऑक्टोबर 2026 मध्ये दुबई येथे झालेल्या बैठकांनंतर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने (ICC) पात्रता आराखड्यात बदल जाहीर केले. ऑलिंपिकमध्ये पुरुष आणि महिलांसाठी स्वतंत्र ट्वेंटी-20 (T20) क्रिकेट स्पर्धा असतील. दोन्ही स्पर्धांमध्ये प्रत्येकी सहा संघ सहभागी होतील.

किती संघ सहभागी होतील आणि ते कसे पात्र ठरतील, हे स्वतंत्र मुद्दे आहेत. उपलब्ध माहितीत प्रत्येक स्पर्धेतील संघसंख्या सहा असल्याचे स्पष्ट आहे; पात्रता आराखड्यातील नेमके बदल दिलेले नाहीत. सामान्य अभ्यासमार्गदर्शन म्हणून स्पर्धेचे ठिकाण, वर्ष, क्रिकेटचा प्रकार आणि पुरुष व महिला स्पर्धांची स्वतंत्र संघसंख्या यांची एकत्र उजळणी करा.

8) ओडिशामधील RBI प्रकल्पाचे नियोजित उद्घाटन: भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे (RBI) ग्रीनफिल्ड डेटा सेंटर आणि एंटरप्राइझ कम्प्युटिंग अँड सायबरसिक्युरिटी ट्रेनिंग इन्स्टिट्यूट यांचे उद्घाटन पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते 25 ऑक्टोबर 2026 रोजी नियोजित होते. 24 ऑक्टोबरच्या या आढाव्यात हा आगामी कार्यक्रम म्हणून समाविष्ट आहे.

प्रकल्प ओडिशातील भुवनेश्वरजवळ, खुर्दा जिल्ह्यातील जटणी येथील Info Valley-II मध्ये आहे. त्याचा अंदाजित खर्च 169 कोटी रुपये आहे. उजळणीतील सामान्य प्रश्नांची उत्तरे अशी: प्रकल्प कोणाचा? RBI चा. ठिकाण कोणते? जटणी, ओडिशा. उद्घाटनाची नियोजित तारीख कोणती? 25 ऑक्टोबर 2026. अंदाजित खर्च आणि प्रत्यक्ष अंतिम खर्च यांची गल्लत टाळा; येथे दिलेली रक्कम अंदाजित आहे.