23 ऑक्टोबर 2026 चालू घडामोडी: विज्ञान, संरक्षण आणि आंतरराष्ट्रीय घडामोडी
23 ऑक्टोबर 2026 च्या चालू घडामोडींच्या या आढाव्यात विज्ञानातील संशोधन, संरक्षण क्षेत्रातील तयारी, आंतरराष्ट्रीय निर्णय आणि सामाजिक अभियानांची माहिती दिली आहे. CCMB चे DZIP3 प्रथिनावरील संशोधन, आगामी रक्षा एक्सपो 2026, ITBP ची आधुनिकीकरण योजना आणि नेपाळसाठीचा पूरपश्चात मदतनिधी हे प्रमुख विषय आहेत. स्पर्धा परीक्षा व भरती परीक्षांच्या अभ्यासासाठी प्रत्येक घटनेतील संस्था, ठिकाण, तारीख आणि उद्देश यांचा परस्परसंबंध लक्षात घ्या.
23 ऑक्टोबर 2026: महत्त्वाच्या घटना आणि उजळणीचे मुद्दे
1) ग्लोबल युथ इन्स्टिट्यूटमध्ये अमीना नझरीन ए. एस. यांचा सन्मान: अमेरिकेतील आयोवा राज्याच्या डेस मोइन्स येथे 23 ऑक्टोबर 2026 रोजी अमीना नझरीन ए. एस. यांना सन्मानित करण्यात आले. त्यांना 500 अमेरिकन डॉलर्सचा रोख पुरस्कार मिळाला. हा कार्यक्रम नॉर्मन ई. बोरलॉग इंटरनॅशनल डायलॉग 2026 सोबत आयोजित करण्यात आला होता.
वर्ल्ड फूड प्राईज फाऊंडेशनने आयोजित केलेल्या या संवादाची संकल्पना ‘Before Hunger Wins’ अशी होती. अभ्यासासाठी व्यक्तीचे नाव, कार्यक्रम आणि आयोजक यांची स्वतंत्र नोंद करणे उपयुक्त ठरेल. येथे सन्मान मिळालेला कार्यक्रम ग्लोबल युथ इन्स्टिट्यूट आहे, तर त्याच्याशी संबंधित व्यापक कार्यक्रम नॉर्मन ई. बोरलॉग इंटरनॅशनल डायलॉग आहे. दोन्ही नावे एकाच कार्यक्रमाचे पर्यायी नाव म्हणून लिहू नयेत.
2) DZIP3 प्रथिन आणि विषाणूविरोधी प्रतिसाद: हैदराबादमधील CSIR-Centre for Cellular and Molecular Biology (CCMB) येथील संशोधकांनी 22 ऑक्टोबर 2026 रोजी पेशींमधील विषाणूविरोधी यंत्रणेच्या शोधाची घोषणा केली. अभ्यासानुसार, DZIP3 हे प्रथिन विषाणूजन्य RNA ओळखते आणि रोगप्रतिकारक प्रतिसाद सक्रिय करते.
या संशोधनाचे नेतृत्व CCMB मधील वरिष्ठ प्रधान वैज्ञानिक डॉ. संतोष चौहान यांनी केले. डॉ. रिंकू साहू या शोधनिबंधाच्या प्रथम लेखिका आहेत. DZIP3 म्हणजे काय, या प्रश्नाचे थोडक्यात उत्तर ‘विषाणूजन्य RNA ओळखण्यात भूमिका बजावणारे प्रथिन’ असे देता येईल. या बातमीचा केंद्रबिंदू पेशींमधील संरक्षणात्मक प्रक्रिया आहे; उपलब्ध माहितीत औषध किंवा लस विकसित झाल्याचा उल्लेख नाही.
3) हैदराबादमध्ये रक्षा एक्सपो 2026 चे नियोजन: तेलंगणातील हैदराबाद येथील भारत फ्युचर सिटीमध्ये 7 ते 9 डिसेंबर 2026 दरम्यान Raksha Expo 2026 आयोजित करण्याचे नियोजन आहे. राज्य सरकारकडून आयोजित होणारे भारतातील पहिले संरक्षण आणि एरोस्पेस प्रदर्शन म्हणून या कार्यक्रमाचे वर्णन करण्यात आले आहे.
प्रदर्शनात एरोस्पेस, अंतराळ, संरक्षण आणि अंतर्गत सुरक्षा या क्षेत्रांचा समावेश असेल. प्रदर्शने, तंत्रज्ञान प्रात्यक्षिके आणि ड्रोन शो यांसोबत 9 डिसेंबरला एअर शो नियोजित आहे. रक्षा एक्सपो कधी होणार, याचे उत्तर 7 ते 9 डिसेंबर असे आहे; एअर शोची नियोजित तारीख मात्र 9 डिसेंबर आहे. ऑक्टोबरमधील या बातमीचा अभ्यास करताना डिसेंबरमधील कार्यक्रम आधीच पार पडल्याचे लिहू नये.
4) ग्रीसमध्ये मुलांच्या सोशल मीडिया वापराबाबत कायदा: ग्रीसच्या संसदेने 23 ऑक्टोबर 2026 रोजी मुलांच्या सोशल मीडिया वापरावर निर्बंध आणणारा कायदा मंजूर केला. त्याची अंमलबजावणी 1 जानेवारी 2027 पासून होणार असल्याचे नमूद आहे. संबंधित प्लॅटफॉर्ममध्ये Facebook, Instagram, TikTok आणि LinkedIn यांचा समावेश आहे.
हे निर्बंध विद्यमान खात्यांना तसेच नवीन वापरकर्त्यांच्या खात्यांनाही लागू होणार आहेत. वयोमर्यादेबाबत उपलब्ध इंग्रजी आणि मराठी मजकुरात अनुक्रमे 15 व 16 वर्षांखालील असा परस्परविरोधी उल्लेख असल्याने निश्चित वयोमर्यादा सांगता येत नाही. अभ्यासातील महत्त्वाचा फरक म्हणजे कायदा मंजूर झाल्याची तारीख आणि तो लागू होण्याची तारीख वेगवेगळी आहे.
5) ITBP च्या आधुनिकीकरणासाठी योजना: इंडो-तिबेटीयन बॉर्डर पोलीस (ITBP) प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषेलगत ड्रोन क्षमता, प्रशिक्षण आणि सीमाभागातील पायाभूत सुविधा बळकट करत आहे. 23 ऑक्टोबर 2026 पर्यंतच्या माहितीनुसार, केंद्रीय गृह मंत्रालयाने सुमारे 4,000 कोटी रुपयांच्या आधुनिकीकरण योजनेला मंजुरी दिली आहे.
या योजनेत ड्रोन आणि अँटी-ड्रोन प्रणालींसाठी 1,000 कोटी रुपयांची तरतूद समाविष्ट आहे. त्यामुळे 4,000 कोटी ही योजनेची एकूण अंदाजित रक्कम, तर 1,000 कोटी हा त्यातील विशिष्ट घटक आहे. दोन्ही रकमा मिळवून एकूण निधी मोजणे चुकीचे ठरेल. उजळणी करताना ITBP चे पूर्ण नाव आणि LAC म्हणजे प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषा हेही लक्षात ठेवा.
6) नेपाळच्या पूरपश्चात पुनर्बांधणीसाठी FRLD निधी: संयुक्त राष्ट्रांच्या Fund for Responding to Loss and Damage (FRLD) च्या मंडळाने ऑगस्ट 2026 मध्ये नेपाळसाठी निधी मंजूर केला. पूरपश्चात पुनर्बांधणीसाठी 20 दशलक्ष डॉलर्सची तरतूद असून, हा निधी 22 ऑक्टोबर 2026 पासून उपलब्ध होणार असल्याचे नमूद आहे.
नेपाळसाठी मंजूर एकूण रक्कम 21.6 दशलक्ष डॉलर्स आहे. त्यामध्ये पुनर्बांधणीच्या कामांसाठीचे 20 दशलक्ष डॉलर्स आणि देखरेख शुल्कासाठीचे 1.6 दशलक्ष डॉलर्स समाविष्ट आहेत. निधीची स्थापना झाल्यानंतरच्या पहिल्या तरतुदीचा लाभ घेणारा देश नेपाळ ठरला आहे. प्रश्नात एकूण मंजुरी विचारली आहे की पुनर्बांधणीसाठीची रक्कम, हे वाचून उत्तर निवडणे महत्त्वाचे आहे.
7) नशा मुक्त भारत अभियानाचा विस्तार: 22 ऑक्टोबर 2026 पर्यंत Nasha Mukt Bharat Abhiyaan (NMBA) देशभरातील 35 कोटींहून अधिक लोकांपर्यंत पोहोचले. या अभियानाच्या पोहोचीत 13.94 कोटींहून अधिक तरुण आणि 10.86 कोटी महिलांचा समावेश आहे. अमली पदार्थांच्या सेवनाला प्रतिबंध करण्याच्या उपक्रमांमध्ये 32 लाखांहून अधिक शैक्षणिक संस्था सहभागी झाल्या.
या आकडेवारीत लोकांपर्यंत पोहोच आणि संस्थांचा सहभाग हे दोन वेगळे मापदंड आहेत. तरुण, महिला आणि एकूण लोकसंख्या यांचे आकडे स्वतंत्र गट मानून एकत्र बेरीज करू नये. अभियानाची पोहोच म्हणजे तितक्याच व्यक्ती व्यसनमुक्त झाल्याचा आकडा असेही समजू नये. सामान्य अभ्याससूचना म्हणून, अशा बातम्यांच्या नोंदी करताना प्रत्येक आकड्यापुढे तो नेमके काय मोजतो आणि कोणत्या तारखेपर्यंतचा आहे हे लिहा.
8) वैद्यकीय निदानासाठी Microsoft ची AI प्रणाली: Microsoft च्या संशोधकांनी 22 ऑक्टोबर 2026 रोजी Science या नियतकालिकात Diagnostic Orchestrator (DxO) या प्रणालीवरील शोधनिबंध प्रकाशित केला. Microsoft AI Diagnostic Orchestrator (MAI-DxO) या नावानेही ओळखली जाणारी ही प्रणाली गुंतागुंतीच्या वैद्यकीय प्रकरणांतील निदानप्रक्रिया हाताळते.
MAI-DxO काय करते? ती प्रश्न विचारणे, चाचण्या सुचवणे आणि मिळालेल्या माहितीनुसार संभाव्य निदानांमध्ये बदल करणे अशी कामे करते. याच आढाव्यातील DZIP3 संशोधन पेशींमधील विषाणूविरोधी प्रतिसादाशी संबंधित आहे, तर MAI-DxO वैद्यकीय निदानातील कृत्रिम बुद्धिमत्तेशी संबंधित आहे. सामान्य उजळणी मार्गदर्शन म्हणून, प्रत्येक बातमीसाठी ‘कोणती संस्था, काय घडले, कुठे आणि कधी’ या चार प्रश्नांची स्वतःच्या शब्दांत उत्तरे लिहा.