21 ऑक्टोबर 2026 चालू घडामोडी: संरक्षण, तंत्रज्ञान, कर आणि आरोग्य

21 ऑक्टोबर 2026 च्या चालू घडामोडींच्या या संकलनात eMudhra मधील सुरक्षा त्रुटी, DRDO च्या स्वदेशी शस्त्रप्रणालीसाठी भागीदारांची प्राथमिक निवड, Boeing विमानाचे प्रमाणन आणि चीनची निर्यात नियंत्रणे यांचा आढावा दिला आहे. त्यासोबत Form 173A, नायजेरियातील इबोला रुग्णाची नोंद आणि आरोग्यसेवेबाबतच्या Ipsos निर्देशांकातील भारताचे स्थान समजावले आहे. स्पर्धा परीक्षा व भरती परीक्षांच्या तयारीसाठी घटना, संबंधित संस्था आणि निर्णयाचा नेमका अर्थ एकत्र लक्षात ठेवता येईल.

21 ऑक्टोबर 2026: परीक्षेच्या तयारीसाठी आठ महत्त्वाच्या घडामोडी

1) eMudhra च्या डिजिटल प्रमाणपत्र व्यवस्थेतील सुरक्षा त्रुटी: वेन या सुरक्षा संशोधकाला 17 ऑक्टोबर 2026 रोजी eMudhra च्या आठ मध्यवर्ती प्रमाणन प्राधिकरणांच्या (intermediate CAs) खाजगी कळा कमकुवत असल्याचे आढळले. त्यानंतर 21 ऑक्टोबर रोजी कंपनीने या समस्येमागील कारण स्पष्ट केले. 30 एप्रिल 2025 च्या Key Generation Ceremony दरम्यान स्क्रिप्टमधील त्रुटीमुळे कमकुवत कळांचा दुसरा संच तयार होऊन चुकून प्रकाशित झाला होता.

या प्रकरणातील तांत्रिक मुद्दा म्हणजे P-384 खाजगी कळांमधील अपुरी यादृच्छिकता. त्यामुळे मोजक्या शक्यता तपासून संबंधित खाजगी कळा शोधणे शक्य झाले. अभ्यासासाठी त्रुटी निर्माण झाल्याची तारीख, संशोधकाला ती आढळल्याची तारीख आणि कंपनीने स्पष्टीकरण दिल्याची तारीख स्वतंत्रपणे नोंदवा. या तीन तारखा एकाच घटनेच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांशी संबंधित आहेत.

2) स्वदेशी 20 मिमी एव्हिएशन गन आणि टरेट प्रणाली: संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेने (DRDO) 19–20 ऑक्टोबर 2026 रोजी SSS Defense आणि Kalyani Group यांची विकास व उत्पादन भागीदारांसाठी प्राथमिक निवड केली. Development-cum-Production Partners या भूमिकेसाठी DcPP हा संक्षेप वापरला आहे. ही भारताची पहिली स्वदेशी 20 मिमी एव्हिएशन गन आणि टरेट प्रणाली म्हणून नमूद करण्यात आली आहे.

या प्रणालीचा नियोजित वापर Hindustan Aeronautics Limited (HAL) च्या ALH Mk-IV रुद्र आणि Light Combat Helicopter (LCH) प्रचंड या हेलिकॉप्टरांसाठी आहे. या बातमीत DRDO, औद्योगिक भागीदार आणि HAL यांच्या भूमिका वेगवेगळ्या आहेत. भागीदारांची प्राथमिक निवड हा विकास प्रक्रियेतील टप्पा आहे; त्यावरून प्रणालीचे उत्पादन पूर्ण झाल्याचा किंवा ती सेवेत दाखल झाल्याचा निष्कर्ष काढता येत नाही.

3) Boeing 737-10 च्या प्रमाणन कागदपत्रांना मंजुरी: अमेरिकेच्या Federal Aviation Administration (FAA) ने 20 ऑक्टोबर 2026 रोजी Boeing 737-10 च्या प्रमाणन कागदपत्रांना मान्यता दिली. 737 MAX कुटुंबातील हे सर्वात मोठे विमान आहे. या घडामोडीत विमाननिर्माता Boeing आणि प्रमाणन संस्था FAA ही दोन नावे महत्त्वाची आहेत.

या प्रमाणनापूर्वी जवळपास 1,000 चाचणी उड्डाणे, सुरक्षा मूल्यमापन आणि डिझाइनची पुनरावलोकने झाली होती. उजळणी करताना विमानाचे मॉडेल 737-10 आणि त्याची श्रेणी 737 MAX यांची गल्लत टाळा. तसेच चाचणी उड्डाणांची संख्या अंदाजे दिलेली असल्याने ती नेमकी 1,000 होती असे लिहू नये.

4) Nvidia ग्राफिक्स कार्ड्ससाठी चिनी कंपन्यांची ऑर्डर: ByteDance, Alibaba आणि Tencent यांनी 20 ऑक्टोबर 2026 रोजी Nvidia कडून मिळून 30 लाखांहून अधिक RTX PRO 5500 ग्राफिक्स कार्ड्सची ऑर्डर दिली. ही कार्डे व्यावसायिक वर्कस्टेशन्समध्ये वापरण्यासाठी असल्याचे नमूद आहे.

येथील 30 लाखांहून अधिक हा आकडा तिन्ही कंपन्यांच्या एकत्रित ऑर्डरचा आहे; प्रत्येक कंपनीच्या स्वतंत्र मागणीचा नाही. उपलब्ध मजकुरात व्यवहाराच्या मूल्याचे आणि प्रति कार्ड किमतीचे चलन स्पष्ट केलेले नसल्याने आर्थिक रकमा येथे दिलेल्या नाहीत. अभ्यासासाठी खरेदीदार कंपन्या, पुरवठादार, उत्पादनाचे नाव आणि त्याचा नमूद उपयोग यांवर लक्ष केंद्रित करा.

5) चीनकडून बोगदा खोदणाऱ्या यंत्रांच्या निर्यातीवर नियंत्रणे: चीनचे वाणिज्य मंत्रालय (MOFCOM) आणि General Administration of Customs (GACC) यांनी 19 ऑक्टोबर 2026 रोजी Tunnel Boring Machines (TBMs) व संबंधित उपकरणांसाठी नवीन निर्यात नियंत्रणे जाहीर केली. त्यांची अंमलबजावणी 18 नोव्हेंबर 2026 पासून होणार आहे.

नियंत्रणांच्या कक्षेत विशिष्ट यंत्रसामग्री, सुटे भाग आणि पुनर्निर्मिती तंत्रज्ञानाचा समावेश आहे. घोषणा झाल्याची तारीख आणि नियम लागू होण्याची तारीख वेगवेगळी असल्याचे लक्षात ठेवा. तसेच विशिष्ट वस्तूंवरील निर्यात नियंत्रणे असा उल्लेख असल्याने सर्व TBM उपकरणांच्या निर्यातीवर संपूर्ण बंदी घातल्याचा अर्थ घेऊ नये.

6) सरकारी रोख्यांशी संबंधित करसवलतींसाठी Form 173A: केंद्रीय प्रत्यक्ष कर मंडळाने (CBDT) 19 ऑक्टोबर 2026 रोजी सरकारी रोख्यांवरील व्याज आणि भांडवली नफ्याच्या प्राप्तिकर सवलतींचे दावे करण्यासाठी Form 173A सुरू केला. मूळ लेखातील माहितीनुसार, तो Income-tax (Seventh Amendment) Rules, 2026 अंतर्गत विहित असून नियम राजपत्रात प्रकाशित झाल्याच्या तारखेपासून लागू झाले.

उपलब्ध प्राप्तिकर विभागाच्या पानावर अधिसूचना क्रमांक 137/2026, फाइल क्रमांक 370142/35/2026-TPL आणि GSR 901(E) अशी नोंद आहे. अधिसूचना व अपलोड या दोन्हींची तारीख 19 ऑक्टोबर 2026 दिली आहे. या उताऱ्यात अर्ज भरण्याची प्रक्रिया किंवा पात्रतेच्या सविस्तर अटी दिलेल्या नाहीत. फॉर्मचा उल्लेख म्हणजे प्रत्येक सरकारी रोख्यावरील उत्पन्नाला आपोआप करसवलत मिळते, असा निष्कर्ष काढू नये.

7) नायजेरियात Ebola Bundibugyo रुग्णाची नोंद: 20 ऑक्टोबर 2026 रोजी नायजेरियाच्या Federal Capital Territory मध्ये या विषाणूजन्य आजाराचा देशाबाहेरून आलेला पहिला रुग्ण नोंदवण्यात आला. संबंधित महिला युगांडाहून नायजेरियात आली होती. त्याआधी तिने काँगो लोकशाही प्रजासत्ताकाच्या पूर्व भागात व्यावसायिक दौरा केला होता.

संबंधित महिलेला विषाणूचा संसर्ग नेमका कसा झाला, याचा अधिकारी तपास करत होते. त्यामुळे तिच्या प्रवासातील एखादा देश हेच संसर्गाचे निश्चित ठिकाण होते असे म्हणता येत नाही. या बातमीची नोंद करताना रुग्ण आढळलेला देश, प्रवासाचा मार्ग आणि संसर्गाचा तपास हे स्वतंत्र मुद्दे ठेवा.

8) आरोग्यसेवेबाबतच्या धारणा निर्देशांकात भारत तिसरा: ऑक्टोबर 2026 मधील Ipsos Quality of Care Perception Index मध्ये मलेशिया आणि सिंगापूरनंतर भारताचा क्रमांक आहे. Ipsos Health Service Report 2026 नुसार, 68% भारतीयांनी त्यांना उपलब्ध आरोग्यसेवेच्या गुणवत्तेबद्दल सकारात्मक मत व्यक्त केले. हा आकडा लोकांच्या मतांशी संबंधित आहे; तो उपचारांचे परिणाम किंवा आरोग्यसेवेपर्यंत पोहोच मोजत नाही.

उजळणीतील प्रश्न: या निर्देशांकात भारत तिसरा असल्याने आरोग्यपरिणामांतही भारत तिसरा आहे का? नाही. निर्देशांकाचा विषय आरोग्यसेवेच्या गुणवत्तेबाबत लोकांची धारणा हा आहे. सामान्य अभ्यास मार्गदर्शन म्हणून प्रत्येक बातमीसाठी संस्था, निर्णय, तारीख आणि महत्त्वाची मर्यादा अशी चार मुद्द्यांची नोंद करा. संदर्भ: CBDT Notification No. 137/2026 — Rule 281A and Form No. 173A. वापरलेल्या अधिकृत पानाच्या उताऱ्यात अधिसूचनेचा क्रमांक आणि तारीख उपलब्ध आहेत. URL: https://wm.incometaxindia.gov.in/w/notification-no.-no.-137/2026-f.-no.-370142/35/2026-tpl-/-gsr-901-e-notification-of-rule-281a-and-form-no.-173a-in-respect-of-exemptions-provided-under-sl.-no.-13d-and-13e-of-schedule-iv-to-income-tax-act-2025