19 ऑक्टोबर 2026 चालू घडामोडी: संरक्षण, विज्ञान आणि आंतरराष्ट्रीय घडामोडी

19 ऑक्टोबर 2026 च्या चालू घडामोडींच्या या आढाव्यात संरक्षण, प्रशासन, लोकसंख्या आणि विज्ञानाशी संबंधित आठ विषयांचा समावेश आहे. CISF ची नियोजित पुनर्रचना, अखंड प्रहार-II सराव, उत्तराखंडमधील राज्यपालांचा शपथविधी आणि DRDO चे संशोधन हे प्रमुख मुद्दे आहेत. आंतरराष्ट्रीय घडामोडींमध्ये बीजिंगमधील वृद्ध लोकसंख्या, CIML बैठक आणि SCO बैठकीचे नियोजन दिले आहे. स्पर्धा व भरती परीक्षांच्या तयारीसाठी घटना, संबंधित संस्था, ठिकाण आणि तारीख यांचा परस्परसंबंध लक्षात घेऊन वाचा.

19 ऑक्टोबर 2026 चालू घडामोडी: आठ महत्त्वाचे विषय

1) CISF च्या सुरक्षा देखरेखीच्या रचनेत बदल: केंद्रीय औद्योगिक सुरक्षा दलाची संघटनात्मक पुनर्रचना 1 नोव्हेंबर 2026 पासून लागू होणार आहे. गृह मंत्रालयाने (MHA) मंजुरी दिलेल्या या बदलानुसार महत्त्वाच्या पायाभूत सुविधा आणि धोरणात्मक आस्थापनांच्या सुरक्षेसाठी कार्यक्षेत्र व संबंधित उद्योगक्षेत्रावर आधारित कमांड व्यवस्था स्वीकारली जाणार आहे.

या पुनर्रचनेचा मुख्य मुद्दा म्हणजे देखरेखीचा आधार बदलणे. आताच्या प्रादेशिक व्यवस्थेच्या जागी domain-based आणि sector-specific पद्धत येणार आहे; म्हणजे सुरक्षेच्या देखरेखीत भौगोलिक प्रदेशाऐवजी संबंधित कार्यक्षेत्राला महत्त्व दिले जाईल. अभ्यासासाठी CISF, मंजुरी देणारे गृह मंत्रालय, अंमलबजावणीची तारीख आणि नव्या व्यवस्थेचे स्वरूप हे चार मुद्दे एकत्र नोंदवा.

2) जैसलमेरमध्ये अखंड प्रहार-II सराव: भारतीय लष्कराने राजस्थानमधील जैसलमेर येथे 18 ऑक्टोबर 2026 च्या सुमारास हा सराव केला. त्यात Black Mace Brigade आणि Battle Ax Division सहभागी झाले. लढाईसाठीची तयारी, तंत्रज्ञानाचा वापर करून कारवाया करणे आणि विविध लष्करी संसाधनांचा समन्वय साधणे यांवर सरावाचा भर होता.

पुनरावृत्तीसाठी सरावाचे नाव, भारतीय लष्कराशी असलेला संबंध आणि जैसलमेर–राजस्थान ही स्थळाची जोड लक्षात ठेवा. सहभागी तुकड्यांची नावे स्वतंत्रपणे नोंदवल्यास सरावाचे ठिकाण आणि त्यातील दल यांची गल्लत टाळता येईल. उपलब्ध माहितीत तारीख 18 ऑक्टोबरच्या सुमाराची आहे; त्यामुळे ती निश्चित एकदिवसीय तारीख म्हणून पाठ करू नका.

3) बीजिंगमध्ये वृद्ध लोकसंख्येचे वाढते प्रमाण: 2035 पर्यंत शहरातील सुमारे एक तृतीयांश नागरिक 60 वर्षे किंवा त्याहून अधिक वयाचे असतील, असा अंदाज आहे. या पार्श्वभूमीवर बीजिंगचा उल्लेख ‘अति-वृद्ध समाज’ किंवा super-aged society असा करण्यात आला आहे. हा 2035 साठीचा लोकसंख्याविषयक अंदाज आहे.

2025 अखेरीस बीजिंगमध्ये 60 वर्षे व त्याहून अधिक वयाचे 52.9 लाख कायमस्वरूपी रहिवासी होते. शहराच्या एकूण लोकसंख्येतील त्यांचा वाटा 24.3 टक्के होता. येथे दोन कालखंड वेगळे लक्षात ठेवावेत: 52.9 लाख आणि 24.3 टक्के हे 2025 अखेरचे आकडे आहेत, तर सुमारे एक तृतीयांश हे 2035 साठी अपेक्षित प्रमाण आहे. सध्याची नोंद आणि भविष्यातील अंदाज एकाच वर्षाचे समजू नयेत.

4) नवी दिल्लीत CIML ची 61 वी बैठक: International Committee of Legal Metrology ची बैठक 26 ते 28 ऑक्टोबर 2026 दरम्यान आयोजित केली जाणार आहे. भारताचा ग्राहक व्यवहार विभाग आणि International Organization of Legal Metrology (OIML) यांच्या संयुक्त आयोजनातून ही बैठक होणार आहे.

बैठकीसाठी OIML सदस्य देश, संबंधित सदस्य देश आणि आंतरराष्ट्रीय संस्थांमधील 100 हून अधिक प्रतिनिधी व तज्ज्ञ उपस्थित राहण्याची अपेक्षा आहे. अभ्यास करताना CIML हे बैठकीशी संबंधित समितीचे संक्षिप्त नाव, तर OIML हे आयोजनात सहभागी आंतरराष्ट्रीय संघटनेचे संक्षिप्त नाव असल्याचे लक्षात ठेवा. यजमान देश भारत, ठिकाण नवी दिल्ली आणि आयोजक विभाग ग्राहक व्यवहार विभाग अशी स्वतंत्र नोंद उपयुक्त ठरेल.

5) उत्तराखंडच्या राज्यपालपदी ढाल सिंग बिसेन: 19 ऑक्टोबर 2026 रोजी डेहराडून येथील लोक भवनात त्यांचा शपथविधी झाला. उत्तराखंड उच्च न्यायालयाचे कार्यवाह मुख्य न्यायमूर्ती मनोज कुमार तिवारी यांनी त्यांना शपथ दिली. राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी बिसेन यांच्या नियुक्तीची घोषणा 12 ऑक्टोबर 2026 रोजी केली होती.

बिसेन यांनी पाच वर्षांहून अधिक काळ राज्यपाल राहिलेल्या लेफ्टनंट जनरल गुरमित सिंग (निवृत्त) यांच्याकडून पदभार स्वीकारला. या घटनेत नियुक्तीची घोषणा आणि शपथविधी या दोन वेगळ्या टप्प्यांच्या तारखा आहेत. सामान्य अभ्याससूचना म्हणून व्यक्ती–पद–राज्य अशी नोंद करा आणि त्याखाली नियुक्ती जाहीर करणारी व्यक्ती व शपथ देणारी व्यक्ती वेगळी लिहा.

6) DRDO चे हलके स्वदेशी चिलखती पॅनल्स: संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेच्या पुण्यातील Research and Development Establishment (Engineers), म्हणजे R&DE(E), ने भारतीय लष्कराच्या भावी लढाऊ वाहनांसाठी हे पॅनल्स विकसित केले आहेत. सध्याच्या प्रणालींच्या तुलनेत त्यांचे वजन 20 टक्क्यांनी कमी आहे.

ऑक्टोबर 2026 पर्यंत या पॅनल्सच्या संस्थांतर्गत चाचण्या पूर्ण झाल्या होत्या आणि त्यांनी संस्थेच्या अंतर्गत कार्यात्मक गरजा पूर्ण केल्या होत्या. चाचण्यांचा हा टप्पा लक्षात घेणे आवश्यक आहे; त्यावरून लष्करातील प्रत्यक्ष वापर सुरू झाल्याचा निष्कर्ष काढता येत नाही. परीक्षेच्या नोंदीत DRDO, R&DE(E), पुणे, भावी लढाऊ वाहने आणि वजनातील 20 टक्के घट हे मुद्दे जोडा.

7) पिवळसर-हिरवा दिसणारा श्वेत बटू तारा: WD J1330+6435 या ताऱ्याची ओळख खगोलशास्त्रज्ञांनी पटवली आहे. मानवी डोळ्यांना त्याचा रंग chartreuse, म्हणजे पिवळसर-हिरवा दिसतो. पृथ्वीपासून 280 प्रकाशवर्षे अंतरावर असलेला हा तारा Draco तारकासमूहात आहे.

इंग्लंडमधील University of Warwick येथील खगोलभौतिकशास्त्रज्ञ मार्क हॉलंड्स यांच्या नेतृत्वाखाली हे संशोधन झाले. शोधाची घोषणा ऑक्टोबर 2026 मध्ये करण्यात आली. अभ्यासासाठी WD J1330+6435 हे ताऱ्याचे नाव, श्वेत बटू हा त्याचा प्रकार आणि Draco हा तारकासमूह वेगवेगळे ओळखा. रंगाचे वर्णन आणि पृथ्वीपासूनचे अंतर हे या घटनेतील आणखी दोन महत्त्वाचे तपशील आहेत.

8) SCO च्या शासनप्रमुख परिषदेची नियोजित बैठक: शांघाय सहकार्य संघटनेच्या Council of Heads of Government (CHG) ची 25 वी बैठक 19 आणि 20 ऑक्टोबर 2026 रोजी ताजिकिस्तानमधील दुशान्बे येथे आयोजित करण्याचे नियोजन आहे. भारताचे संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह या बैठकीत सहभागी होणार आहेत.

SCO ही संघटना, CHG ही शासनप्रमुखांची परिषद आणि दुशान्बे हे नियोजित बैठकीचे ठिकाण, असे तीन मुद्दे लक्षात ठेवा. झटपट उजळणीसाठी प्रश्नोत्तर: CISF ची पुनर्रचना कधी लागू होणार? 1 नोव्हेंबर 2026 पासून. हलके चिलखती पॅनल्स कुठे विकसित झाले? पुण्यातील R&DE(E) येथे. CIML बैठक कुठे होणार? नवी दिल्लीत. सामान्य अभ्याससूचना म्हणून प्रत्येक घटनेची नोंद करताना ‘घडलेली घटना’, ‘नियोजित कार्यक्रम’ आणि ‘भविष्यातील अंदाज’ यांतील फरक स्पष्ट ठेवा.