5 सप्टेंबर 2026 चालू घडामोडी: ब्रिक्स, AICTE आणि विज्ञानातील महत्त्वाच्या बातम्या

5 सप्टेंबर 2026 च्या चालू घडामोडींच्या या आढाव्यात आंतरराष्ट्रीय न्यायिक सहकार्य, उद्योगातील नेतृत्वबदल, संशोधनासाठी फेलोशिप आणि संरक्षण क्षेत्रातील दोन करार यांचा समावेश आहे. नव्या वनस्पती प्रजातीचे वर्णन, स्तनाच्या कर्करोगावरील औषधाला अमेरिकेतील मंजुरी आणि कृत्रिम जनुकीय वर्णमालेवरील संशोधन हेही महत्त्वाचे विषय आहेत. स्पर्धा व भरती परीक्षांच्या उजळणीसाठी प्रत्येक बातमीतील संस्था, व्यक्ती, ठिकाण आणि संबंधित तारीख यांची सांगड घाला.

5 सप्टेंबर 2026 चालू घडामोडी: आठ बातम्या आणि अभ्यासाचे मुद्दे

1) ब्रिक्स सरन्यायाधीश मंचाचे यजमानपद भारताकडे: नवी दिल्ली येथे BRICS Chief Justices’ Forum आयोजित करण्याची घोषणा सर्वोच्च न्यायालयाने 3 सप्टेंबर 2026 रोजी केली. या तीन दिवसीय मंचासाठी 4 ते 6 सप्टेंबर 2026 असा नियोजित कालावधी सांगण्यात आला होता. त्याचे आयोजन 18 व्या ब्रिक्स शिखर परिषदेपूर्वी करण्याचे नियोजन होते.

या बातमीचा अभ्यास करताना सरन्यायाधीश मंच आणि ब्रिक्स शिखर परिषद हे स्वतंत्र कार्यक्रम असल्याचे लक्षात ठेवा. मंचासाठी यजमान देश भारत, शहर नवी दिल्ली आणि घोषणा करणारी संस्था सर्वोच्च न्यायालय हे प्रमुख मुद्दे आहेत. 3 सप्टेंबर ही घोषणेची तारीख आहे; 4 ते 6 सप्टेंबर हा कार्यक्रमाचा नियोजित कालावधी आहे. नियोजित वेळापत्रकाची नोंद म्हणजे कार्यक्रम पूर्ण झाल्याची नोंद नाही.

2) Adobe च्या पुढील प्रमुखपदी अनिल चक्रवर्ती: सॅन होजे येथील Adobe या सॉफ्टवेअर कंपनीने 3 सप्टेंबर 2026 रोजी अनिल चक्रवर्ती हे पुढील अध्यक्ष आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी असतील, अशी घोषणा केली. ते कंपनीच्या Customer Experience Orchestration व्यवसायाचे नेतृत्व करत आहेत. कंपनीच्या संचालक मंडळात त्यांचा समावेश 1 डिसेंबर 2026 पासून होणार आहे.

नियुक्तीविषयक प्रश्नासाठी व्यक्तीचे नाव, कंपनी आणि घोषित पदे एकत्र लक्षात ठेवा: अनिल चक्रवर्ती — Adobe — अध्यक्ष व CEO. या बातमीतील 1 डिसेंबर ही तारीख संचालक मंडळातील समावेशाशी संबंधित आहे. घोषणेची तारीख आणि एखादी जबाबदारी लागू होण्याची तारीख वेगवेगळी नोंदवल्यास उजळणी करताना गोंधळ टाळता येतो.

3) नवोन्मेष आणि उद्योजकतेसाठी AICTE चा डॉक्टोरल कार्यक्रम: अखिल भारतीय तंत्रशिक्षण परिषदेने 3 सप्टेंबर 2026 रोजी AICTE Innovation and Entrepreneurship Doctoral Fellowship Program सुरू केला. AIEDFP या संक्षिप्त नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या कार्यक्रमातून नवोन्मेष व उद्योजकता क्षेत्रातील 150 पीएचडी फेलोशिप्सना सहाय्य देण्याचे उद्दिष्ट आहे.

कार्यक्रमासाठी पाच वर्षांचा अंदाजित खर्च 245 कोटी रुपये आहे. ही रक्कम संपूर्ण कार्यक्रमाची आहे; ती प्रत्येक संशोधकाला मिळणाऱ्या फेलोशिपची रक्कम समजू नये. अभ्यासासाठी संस्था AICTE, कार्यक्रम AIEDFP, कालावधी पाच वर्षे आणि प्रस्तावित फेलोशिप्स 150 अशी नोंद उपयोगी ठरेल. उपलब्ध माहितीत अर्जाची पद्धत, वैयक्तिक पात्रता किंवा अर्जाची अंतिम तारीख दिलेली नाही.

4) थायलंडमध्ये आढळलेली Thismia daemona: फुलझाडाच्या या नव्या प्रजातीचे वैज्ञानिक वर्णन 3 सप्टेंबर 2026 रोजी PhytoKeys नियतकालिकात प्रसिद्ध झाले. वनस्पतीशास्त्रज्ञांना ती 2025 मधील क्षेत्रीय सर्वेक्षणात थायलंडच्या पश्चिम भागातील Thong Pha Phum राष्ट्रीय उद्यानात आढळली होती.

गडद रंग आणि शिंगांसारखा आकार यांमुळे या वनस्पतीला ‘डेव्हिल फ्लॉवर’ हे टोपणनाव देण्यात आले. Thismia daemona हे तिचे वैज्ञानिक नाव आहे. या घटनेत शोध लागल्याचे वर्ष 2025 आणि वैज्ञानिक वर्णन प्रकाशित झाल्याचे वर्ष 2026 अशी स्वतंत्र नोंद करा. प्रजाती, देश, राष्ट्रीय उद्यान आणि नियतकालिक या चार बाबींची जोड लावून उजळणी करता येईल.

5) स्वदेशी UAV आणि लोइटरिंग म्युनिशनसाठी सहकार्य: Drogo Aerospace Pvt Ltd आणि Munitions India Limited यांनी 4 सप्टेंबर 2026 रोजी पुण्यात सामंजस्य करार केला. मानवरहित हवाई वाहने म्हणजे UAVs आणि लोइटरिंग म्युनिशन प्रणाली या सहकार्याच्या केंद्रस्थानी आहेत. Munitions India Limited चे संक्षिप्त नाव MIL आहे.

या MoU ची व्याप्ती केवळ रचना किंवा विकासापुरती मर्यादित नाही. शस्त्रास्त्रांशी संलग्न हवाई प्रणालींचे एकत्रीकरण, सुरक्षा मूल्यमापन, क्षेत्रीय चाचण्या, रेंज चाचण्या आणि गुणवत्ता प्रमाणीकरण यांचाही त्यात समावेश आहे. परीक्षेच्या नोंदीत करार करणाऱ्या दोन्ही संस्था, पुणे हे ठिकाण आणि सहकार्याचे तांत्रिक क्षेत्र लिहा. सामंजस्य करार झाल्याची बातमी म्हणजे संबंधित चाचण्या पूर्ण झाल्याची घोषणा नाही.

6) AK-203 कार्यक्रमासाठी स्वदेशी दारूगोळ्याचा करार: Adani Defence & Aerospace आणि Indo-Russian Rifles Private Limited यांच्यात पाच वर्षांचा पुरवठा करार झाला आहे. AK-203 असॉल्ट रायफल कार्यक्रमासाठी 7.62×39 मिमी लहान कॅलिबरचा स्वदेशी दारूगोळा पुरवणे हा त्याचा विषय आहे.

या व्यवस्थेत भारतीय सशस्त्र दलांसाठी पाच वर्षे देशांतर्गत दारूगोळा पुरवण्याची तरतूद आहे. देशात तयार होणाऱ्या रायफल्सना देशात उत्पादित दारूगोळ्याची जोड देणे हा महत्त्वाचा मुद्दा आहे. संरक्षण क्षेत्रातील दोन्ही बातम्या वेगळ्या लक्षात ठेवा: Drogo–MIL करार UAV आणि लोइटरिंग म्युनिशनमधील सहकार्याचा आहे; Adani–Indo-Russian Rifles करार AK-203 साठी दारूगोळा पुरवठ्याचा आहे.

7) Etcamah औषधाला अमेरिकेत वेगवान मंजुरी प्रक्रियेत मान्यता: AstraZeneca ने 4 सप्टेंबर रोजी दिलेल्या माहितीनुसार, अमेरिकेच्या Food and Drug Administration ने Etcamah अर्थात camizestrant ला accelerated approval दिली. ही मंजुरी ESR1 उत्परिवर्तन असलेल्या प्रौढांमधील प्रगत किंवा मेटास्टॅटिक, हार्मोन रिसेप्टर-पॉझिटिव्ह आणि HER2-निगेटिव्ह स्तनाच्या कर्करोगासाठी आहे.

मंजूर वापरात camizestrant चा दररोज 75 मिग्रॅ तोंडावाटे डोस आणि abemaciclib, palbociclib किंवा ribociclib यांपैकी एका CDK4/6 इनहिबिटरसोबत उपचार यांचा समावेश आहे. चालू घडामोडींच्या दृष्टीने औषधाचे नाव, FDA ही मंजुरी देणारी संस्था आणि मंजुरीतील विशिष्ट रुग्णगट लक्षात ठेवा. हा निर्णय अमेरिकेतील आहे; त्यावरून भारतातील मंजुरी किंवा सर्व प्रकारच्या स्तनाच्या कर्करोगासाठी वापर गृहीत धरता येत नाही.

8) कृत्रिम आठ-अक्षरी जनुकीय वर्णमालेवरील संशोधन: University of California San Diego मधील शास्त्रज्ञांनी Escherichia coli या जीवाणूचे RNA polymerase कृत्रिम आठ-अक्षरी जनुकीय वर्णमाला वाचून तिचे प्रतिलेखन करू शकते, असे दाखवले. हा अभ्यास 2 सप्टेंबर 2026 रोजी Nature Communications मध्ये प्रकाशित झाला.

Skaggs School of Pharmacy and Pharmaceutical Sciences मधील डोंग वांग यांच्या नेतृत्वाखाली हे संशोधन झाले. अभ्यासाचा नेमका मुद्दा RNA polymerase ची कृत्रिम जनुकीय वर्णमालेचे प्रतिलेखन करण्याची क्षमता हा आहे. सर्वसाधारण अभ्यास मार्गदर्शन म्हणून या आठ बातम्यांची उजळणी संस्था किंवा व्यक्ती, मुख्य घटना आणि तारीख किंवा ठिकाण अशा तीन टप्प्यांत करा. स्वतःला प्रश्न विचारा: AIEDFP कोणत्या संस्थेचा कार्यक्रम आहे? Thismia daemona कोणत्या देशात आढळली? उत्तरे अनुक्रमे AICTE आणि थायलंड अशी आहेत.