25 ऑगस्ट 2026 चालू घडामोडी: UPI, संरक्षण, महिला कमांडो प्रशिक्षण आणि ऊर्जा
25 ऑगस्ट 2026 च्या चालू घडामोडींमध्ये डिजिटल देयक व्यवस्था, संरक्षण उत्पादन, संसदीय शिस्त, महिला कमांडो प्रशिक्षण आणि औषध निर्यात हे महत्त्वाचे विषय आहेत. ऊर्जा क्षेत्रातील आकडेवारीचाही या आढाव्यात समावेश आहे. स्पर्धा परीक्षा आणि भरती परीक्षांच्या तयारीसाठी प्रत्येक घटनेतील संस्था, तारीख, उद्देश आणि महत्त्वाची संकल्पना समजून घ्या.
25 ऑगस्ट 2026 चालू घडामोडी: प्रमुख घटना आणि परीक्षेसाठी मुद्दे
UPIची दहा वर्षे: युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस (Unified Payments Interface—UPI) या व्यवस्थेने 25 ऑगस्ट 2026 रोजी कामकाजाची दहा वर्षे पूर्ण केली. नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (NPCI) यांनी 2016 मध्ये ही व्यवस्था सुरू केली होती. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) यांच्या नियामक देखरेखीखाली तिचे कामकाज चालते.
या विषयाच्या उजळणीत UPI, NPCI आणि RBI यांची नावे व भूमिका एकमेकांपासून वेगळी लक्षात ठेवा. UPI हे देयक व्यवस्थेचे नाव, NPCI ही ती सुरू करणारी संस्था आणि RBI ही नियामक देखरेख करणारी संस्था आहे. केवळ संक्षिप्त रूपे पाठ करण्यापेक्षा त्यांचा परस्परसंबंध समजून घेतल्यास संस्थांवर आधारित प्रश्न सोडवणे सोपे होते.
DRDOचे तंत्रज्ञान हस्तांतरण: केंद्रीय संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी 25 ऑगस्ट 2026 रोजी संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेने (DRDO) विकसित केलेल्या सर्व पारंपरिक क्षेपणास्त्र प्रणालींचे तंत्रज्ञान भारतीय संरक्षण उद्योगाकडे हस्तांतरित करण्यास मंजुरी दिली. संरक्षण मंत्रालयाच्या स्पष्टीकरणानुसार, या निर्णयाचा संबंध संशोधन व विकासातून मोठ्या प्रमाणावरील औद्योगिक उत्पादनाकडे जाण्याशी आहे.
तंत्रज्ञान हस्तांतरण म्हणजे परवान्याच्या आधारे उत्पादन करण्यासाठी आवश्यक रचना, निर्मिती, चाचणी आणि प्रणालींचे एकत्रीकरण यांचे तांत्रिक ज्ञान दुसऱ्या संस्थेकडे औपचारिकरीत्या देणे. यामुळे देशांतर्गत उत्पादनक्षमता वाढवणे, आयातीवरील अवलंबित्व कमी करणे आणि संरक्षण क्षेत्रातील स्वावलंबनाला चालना देणे शक्य होते. अभ्यास करताना तंत्रज्ञान विकसित करणे आणि त्याचे औद्योगिक उत्पादन करणे या दोन टप्प्यांमधील फरक लक्षात घ्या.
दहावी अनुसूची आणि अपात्रतेची प्रक्रिया: ऑगस्ट 2026 मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने तृणमूल काँग्रेसच्या वीस बंडखोर खासदारांना नोटिसा बजावल्या. या घडामोडीमुळे दहाव्या अनुसूचीअंतर्गत खासदारांच्या अपात्रतेच्या प्रक्रियेत होणाऱ्या विलंबाचा मुद्दा पुन्हा चर्चेत आला.
या प्रकरणाचा अभ्यास करताना पक्षशिस्त आणि निष्पक्ष सुनावणी यांच्यातील समतोल हा मुख्य मुद्दा आहे. नोटीस बजावण्याची घटना आणि अपात्रतेचा अंतिम निर्णय या वेगळ्या बाबी आहेत; दिलेल्या माहितीत अंतिम निकालाचा उल्लेख नाही. उजळणीच्या नोंदीत न्यायालय, संबंधित पक्ष, खासदारांची संख्या आणि दहावी अनुसूची यांचा संबंध स्पष्ट लिहा.
महिला कमांडो प्रशिक्षण: हरियाणातील मानेसर येथील नॅशनल सिक्युरिटी गार्ड (NSG) प्रशिक्षण अकादमीने 24 ऑगस्ट 2026 रोजी भारतातील पहिला महिला कमांडो कन्व्हर्जन कोर्स (Mahila Commando Conversion Course—MCCC) सुरू केला. हा 12 आठवड्यांचा निवासी प्रशिक्षण कार्यक्रम आहे.
राज्य पोलीस दले आणि केंद्रीय सशस्त्र पोलीस दलांमधील (CAPFs) निवडक महिला कर्मचाऱ्यांसाठी हा अभ्यासक्रम आहे. त्यात दहशतवादविरोधी प्रशिक्षण, शस्त्र हाताळणी, नेमबाजी, रणनीतिक कारवाई आणि ओलीस सुटकेच्या सरावाचा समावेश आहे. ही माहिती सेवेत असलेल्या निवडक कर्मचाऱ्यांच्या प्रशिक्षणाशी संबंधित आहे; सर्व उमेदवारांसाठी खुल्या भरतीची घोषणा म्हणून तिचा अर्थ घेऊ नका.
औषध निर्यातीसाठी सामंजस्य करार: सेंट्रल ब्युरो ऑफ नारकोटिक्स (CBN) आणि फार्मास्युटिकल्स एक्सपोर्ट प्रमोशन कौन्सिल ऑफ इंडिया (PHARMEXCIL) यांनी 24 ऑगस्ट 2026 रोजी सामंजस्य करार (MoU) केला. मध्य प्रदेशातील ग्वाल्हेर येथील CBN मुख्यालयात हा करार झाला.
कायदेशीर औषध निर्यातीला मदत करणे, उत्पादने अनधिकृत वापराकडे वळवली जाणे रोखणे आणि उद्योगातील समन्वय वाढवणे या बाबी करारात समाविष्ट आहेत. त्यासाठी बंधनकारक नसलेल्या स्वैच्छिक आचारसंहितेचा (Voluntary Code of Conduct—VCC) उल्लेख आहे. परीक्षेच्या नोंदीत आचारसंहितेचे हे स्वैच्छिक स्वरूप जतन करा; तिला बंधनकारक नियम म्हणून लिहू नका.
जीवाश्मेतर वीज निर्मिती क्षमता: 31 जुलै 2026 रोजी भारताची जीवाश्म इंधनावर आधारित नसलेली स्थापित वीज निर्मिती क्षमता 300.50 गिगावॅट (GW) झाली. त्यामुळे या क्षमतेने 300 गिगावॅटचा टप्पा ओलांडला. त्याच दिवशी देशाची एकूण स्थापित वीज निर्मिती क्षमता सुमारे 552 गिगावॅट होती.
एकूण स्थापित क्षमतेमध्ये जीवाश्मेतर स्रोतांचा वाटा 54 टक्क्यांहून अधिक होता. येथे दिलेली टक्केवारी स्थापित क्षमतेची आहे; प्रत्यक्ष निर्माण झालेल्या विजेचा वाटा म्हणून ती वापरू नका. तसेच, या लेखाचा दिनांक 25 ऑगस्ट असला तरी ऊर्जा क्षेत्रातील आकडे 31 जुलै 2026 या संदर्भतारखेचे आहेत. आकडा, एकक आणि संदर्भतारीख एकत्र नोंदवा.
उजळणीसाठी सर्वसाधारण मार्गदर्शन: प्रथम प्रत्येक घटनेची संस्था आणि मुख्य निर्णय लिहा. त्यानंतर तारीख, ठिकाण, कालावधी किंवा आकडे यांची स्वतंत्र नोंद करा. शेवटी संबंधित संकल्पना स्वतःच्या शब्दांत समजावून पाहा. उदाहरणार्थ, UPIसाठी संस्थांच्या भूमिका, DRDOसाठी तंत्रज्ञान हस्तांतरणाचा अर्थ आणि ऊर्जेसाठी स्थापित क्षमतेचा संदर्भ लक्षात घेता येईल. ही अभ्यासाची पद्धत आहे; कोणत्याही परीक्षेचा अधिकृत नियम नाही.
सामान्य प्रश्न — या आढाव्यातील सर्व घटना 25 ऑगस्टलाच घडल्या आहेत का? नाही. UPI आणि DRDOसंबंधी नोंदी 25 ऑगस्टच्या आहेत. महिला कमांडो अभ्यासक्रमाची सुरुवात आणि CBN–PHARMEXCIL करार 24 ऑगस्टचे आहेत. न्यायालयीन घटनेचा संदर्भ ऑगस्ट 2026 असा आहे, तर वीज निर्मिती क्षमतेची आकडेवारी 31 जुलैची आहे.
MCCC कोणासाठी आहे आणि त्याचा कालावधी किती? राज्य पोलीस दले व CAPFsमधील निवडक महिला कर्मचाऱ्यांसाठी हा 12 आठवड्यांचा निवासी अभ्यासक्रम आहे. त्याचा उद्देश कमांडो प्रशिक्षणाशी संबंधित कौशल्यांचा सराव करणे हा आहे. दिलेल्या माहितीत सर्वसामान्य उमेदवारांसाठी अर्जप्रक्रिया नमूद केलेली नाही.
आकडे आणि संज्ञांमध्ये कोणती गल्लत टाळावी? 300.50 GW ही जीवाश्मेतर स्थापित क्षमता, तर सुमारे 552 GW ही एकूण स्थापित क्षमता आहे. VCCचे स्वरूप स्वैच्छिक आणि बंधनकारक नसलेले आहे. तंत्रज्ञान हस्तांतरणाची मंजुरी हा औद्योगिक उत्पादनाकडे जाण्याशी संबंधित निर्णय आहे. अशा प्रत्येक मुद्द्याची नेमकी व्याप्ती लक्षात ठेवल्यास उजळणीतील नोंदी अधिक अचूक राहतात.