24 ऑगस्ट 2026 चालू घडामोडी: अर्थव्यवस्था, विज्ञान आणि राष्ट्रीय घडामोडी

24 ऑगस्ट 2026 च्या चालू घडामोडींच्या या आढाव्यात निर्यात धोरण, अंतराळ संशोधन, इंधनपुरवठा, कृषी आणि सार्वजनिक संस्थांमधील नियुक्त्या यांचा समावेश आहे. स्पर्धा व भरती परीक्षांच्या तयारीसाठी प्रत्येक घटनेतील संस्था, ठिकाण, निर्णय आणि संबंधित तारीख यांवर लक्ष देता येईल. या संकलनात 24 ऑगस्टच्या घटनांसह त्याआधी जाहीर झालेल्या महत्त्वाच्या निर्णयांचाही समावेश आहे.

24 ऑगस्ट 2026 चालू घडामोडी: परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे

1) गहू आणि संबंधित पिठांच्या निर्यात धोरणात बदल: भारताने 24 ऑगस्ट 2026 रोजी गहू, ड्युरम गहू आणि संबंधित गव्हाच्या पिठांच्या निर्यातीची श्रेणी ‘Prohibited’ वरून ‘Free’ केली. हा बदल तत्काळ लागू झाला. त्याच्या व्याप्तीत मैदा, रवा, संपूर्ण गव्हाचे पीठ आणि resultant atta यांचा समावेश आहे.

या निर्णयामुळे गव्हावर 13 मे 2022 पासून आणि गव्हाच्या पिठांच्या उत्पादनांवर ऑगस्ट 2022 पासून असलेले निर्यात निर्बंध उठवण्यात आले. अभ्यासात ‘Prohibited’ म्हणजे निर्यातीस मनाई आणि ‘Free’ म्हणजे मुक्त निर्यात धोरणातील श्रेणी, हा फरक लक्षात ठेवा. येथे ‘Free’ हा शब्द उत्पादन मोफत मिळण्याबद्दल नसून निर्यातीच्या धोरणात्मक वर्गीकरणाबद्दल आहे. निर्णयाची तारीख आणि पूर्वी निर्बंध लागू झालेल्या तारखा स्वतंत्रपणे नोंदवणे उपयुक्त ठरेल.

2) Chang’e-7 च्या प्रक्षेपणाला स्थगिती: China Manned Space Agency ने 23 ऑगस्ट 2026 रोजी चीनच्या Chang’e-7 रोबोटिक चांद्र मोहिमेचे प्रक्षेपण पुढे ढकलल्याची घोषणा केली. सर्वसमावेशक आढाव्यात अंतराळयानाने नियोजित प्रक्षेपण कालावधीसाठी आवश्यक निकष पूर्ण केले नसल्याचे आढळले.

चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवाजवळ कायम सावलीत असलेल्या विवरांमधील पाण्याच्या बर्फाचा शोध घेणे हे या मोहिमेचे उद्दिष्ट आहे. त्यामुळे या बातमीतील दोन स्वतंत्र मुद्दे लक्षात ठेवावेत: प्रक्षेपण पुढे ढकलण्याचे कारण आणि मोहिमेचे वैज्ञानिक उद्दिष्ट. प्रक्षेपणाला स्थगिती देणे म्हणजे मोहीम रद्द करणे असा अर्थ होत नाही. उपलब्ध माहितीत नवीन प्रक्षेपण तारीख दिलेली नाही.

3) AssamSAT साठी भागीदार निवड: आसामच्या प्रस्तावित पृथ्वी निरीक्षण उपग्रह प्रणालीसाठी खासगी क्षेत्रातील भागीदार निवडण्याची प्रक्रिया प्रगत टप्प्यात आहे. AssamSAT या नावाने विकसित होत असलेला हा प्रकल्प DBLOTT आराखड्यावर आधारित आहे. प्रकल्पाची सध्याची स्थिती भागीदार निवडीची आहे; उपग्रहाचे प्रक्षेपण झाल्याची घोषणा यात नाही.

DBLOTT चे पूर्ण रूप Design, Build, Launch, Operate, Train, Transfer असे आहे. मराठीत त्याचा क्रम रचना, निर्मिती, प्रक्षेपण, संचालन, प्रशिक्षण आणि हस्तांतरण असा समजता येतो. सामान्य अभ्यास मार्गदर्शन म्हणून, संक्षिप्त रूप पाठ करताना त्यातील प्रत्येक टप्प्याचा अर्थही समजून घ्या. AssamSAT बाबत राज्याचे नाव, प्रणालीचा पृथ्वी निरीक्षणाशी असलेला संबंध आणि प्रकल्पाचा आराखडा हे तीन मुद्दे एकत्र नोंदवता येतील.

4) मॉरिशसला इंधनपुरवठ्यासाठी पाच वर्षांचा करार: Indian Oil Corporation Limited आणि State Trading Corporation of Mauritius यांनी 20 ऑगस्ट 2026 रोजी पोर्ट लुईस येथे खरेदी-विक्री करार केला. या कराराचा कालावधी पाच वर्षांचा आहे. मोटर स्पिरिट, हाय-स्पीड डिझेल आणि एव्हिएशन टर्बाइन फ्युएल या तीन इंधनांचा त्यात समावेश आहे.

करारानुसार या तीन इंधनांसाठी मॉरिशसची संपूर्ण आयात गरज Indian Oil Corporation Limited पुरवणार आहे. येथे 100 टक्के हा आकडा नमूद इंधनांच्या आयात गरजेला लागू होतो; त्यावरून मॉरिशसच्या सर्व प्रकारच्या ऊर्जेचा पुरवठा या करारातून होईल असा निष्कर्ष काढू नये. पुनरावृत्तीसाठी करार करणाऱ्या संस्था, पोर्ट लुईस हे ठिकाण आणि पाच वर्षांचा कालावधी यांची सांगड घाला.

5) नाशिकमधून कांदा वाहतुकीसाठी ‘कांदा एक्सप्रेस’: केंद्र सरकारने 24 ऑगस्ट 2026 रोजी ही सेवा सुरू केली. महाराष्ट्रातील नाशिक येथून दिल्ली, चेन्नई, कोची आणि गुवाहाटी यांसारख्या प्रमुख ग्राहक केंद्रांपर्यंत कांदा पोहोचवणे हा तिचा उद्देश आहे. कांद्याच्या किरकोळ किमती वाढल्याच्या पार्श्वभूमीवर हा निर्णय घेण्यात आला.

22 ऑगस्ट 2026 रोजी कांद्याची राष्ट्रीय सरासरी किरकोळ किंमत प्रतिकिलो 42 रुपये होती. ती मागील वर्षातील याच कालावधीपेक्षा 45 टक्के, तर मागील महिन्यापेक्षा 19 टक्के जास्त होती. हे दोन्ही वाढीचे दर वेगवेगळ्या कालावधींशी तुलना करतात. तसेच राष्ट्रीय सरासरी किंमत म्हणजे प्रत्येक शहरातील किंवा बाजारातील किंमत समान होती, असा अर्थ होत नाही. बातमीतील किंमत नोंदवण्याची तारीख आणि वाहतूक सेवा सुरू झाल्याची तारीख वेगळी आहे.

6) ICAR कडून 16 देशी पशुजातींना मान्यता: भारतीय कृषी संशोधन परिषदेच्या 7 ऑगस्ट 2026 रोजी नवी दिल्ली येथे झालेल्या जाती नोंदणी समितीच्या 14 व्या बैठकीत नवीन नोंदणीची शिफारस करण्यात आली. कर्नाल येथील ICAR-National Bureau of Animal Genetic Resources अर्थात ICAR-NBAGR ने या जातींना स्वतंत्र accession numbers दिले. नव्या नोंदणीमुळे एकूण नोंदणीकृत जातींची संख्या 262 झाली असून त्यात 258 देशी आणि 4 सिंथेटिक जाती आहेत.

या 16 जाती नऊ प्राणिप्रजातींतील असून त्यांचा संबंध 13 राज्ये आणि एका केंद्रशासित प्रदेशाशी आहे. महाराष्ट्राशी संबंधित नोंदींमध्ये उमर्दा गोवंश आणि महाराष्ट्र–कर्नाटकातील माडग्याळ मेंढीचा समावेश आहे. इतर उदाहरणे म्हणजे गोव्यातील गोमांचली म्हैस, आसाममधील असोमी मेंढी आणि तमिळनाडूतील कोम्बाई कुत्रा. ICAR च्या माहितीनुसार अशा नोंदणीमुळे देशी पशुआनुवंशिक विविधतेचे दस्तऐवजीकरण आणि संवर्धनाला हातभार लागतो. अभ्यासात 16 नवीन जाती आणि 262 एकूण नोंदणीकृत जाती या आकड्यांची गल्लत टाळा.

7) स्वदेशी AK-203 ‘शेर’ नमुना रायफल: Indo-Russian Rifles Private Limited अर्थात IRRPL ने उत्तर प्रदेशातील अमेठीच्या कोरवा शस्त्रनिर्मिती केंद्रात पूर्णपणे स्वदेशी घटकांपासून AK-203 असॉल्ट रायफलचा नमुना तयार करून त्याची गोळीबार चाचणी केली. ‘शेर’ नावाच्या या नमुन्यासाठी भारतीय सुटे भाग आणि देशांतर्गत कच्चा माल वापरण्यात आला.

या घडामोडीचा मुख्य मुद्दा म्हणजे परवान्याअंतर्गत जुळणीपासून संपूर्ण स्थानिक उत्पादनाकडे होणारी वाटचाल. घटकांची केवळ जुळणी करणे आणि घटकांसह उत्पादनाची प्रक्रिया देशात करणे यांतील फरक येथे महत्त्वाचा आहे. दिलेली माहिती नमुना रायफलची निर्मिती व चाचणी याबद्दल आहे. त्यावरून सर्व रायफल्सचे मोठ्या प्रमाणावरील उत्पादन किंवा वितरण पूर्ण झाल्याचा निष्कर्ष काढता येत नाही.

8) RBI च्या केंद्रीय मंडळावर तीन नियुक्त्या: भारत सरकारने 22 ऑगस्ट 2026 रोजी सय्यद अकबरुद्दीन, ॲनी जॉर्ज मॅथ्यू आणि जन्मजय कुमार सिन्हा यांची अर्धवेळ, अशासकीय संचालक म्हणून नियुक्ती केली. मंत्रिमंडळाच्या नियुक्ती समितीने Reserve Bank of India Act, 1934 च्या कलम 8(1)(c) अंतर्गत चार वर्षांच्या कालावधीसाठी मंजुरी दिली. या नियुक्त्यांनंतर केंद्रीय मंडळातील कार्यरत सदस्यांची संख्या 11 वरून 14 झाली. ही नोंद केंद्रीय मंडळावरील नियुक्त्यांची आहे; RBI गव्हर्नरपदावरील नियुक्तीची नाही.

झटपट प्रश्नोत्तरे: AssamSAT कोणत्या राज्याचा प्रस्तावित प्रकल्प आहे? आसामचा. Chang’e-7 चे उद्दिष्ट काय आहे? चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवाजवळील कायम सावलीतील विवरांमध्ये पाण्याचा बर्फ शोधणे. ICAR च्या नोंदणीकृत 262 जातींपैकी देशी जाती किती आहेत? 258. सामान्य अभ्यास मार्गदर्शन: घटना, संस्था, ठिकाण आणि तारीख अशी छोटी नोंद तयार करा; घोषणा, प्रस्ताव, चाचणी आणि प्रत्यक्ष सुरुवात या वेगवेगळ्या स्थिती लक्षात ठेवा. संदर्भ: पशुजातींच्या नोंदणीसाठी वापरलेला ICAR चा अधिकृत लेख — ICAR registers 16 new livestock and dog breeds — https://icar.gov.in/en/icar-registers-16-new-livestock-and-dog-breeds