13 नोव्हेंबर 2026 चालू घडामोडी: ऊर्जा, अंतराळ संशोधन आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्य

13 नोव्हेंबर 2026 च्या चालू घडामोडींच्या या आढाव्यात स्वच्छ ऊर्जेतील प्रस्तावित गुंतवणूक, टाटा इंटरनॅशनलमधील नेतृत्वबदल, शार्क प्रजातीचे वर्गीकरण आणि अंतराळ क्षेत्रातील घडामोडींचा समावेश आहे. हवामान कामगिरी निर्देशांक, कृत्रिम बुद्धिमत्तेसाठीची संगणकीय पायाभूत सुविधा आणि भारत–ओमान–UAE सहकार्य हेही महत्त्वाचे विषय आहेत. स्पर्धा व भरती परीक्षांच्या तयारीसाठी प्रत्येक घटनेतील संस्था, ठिकाण, तारीख आणि निर्णयाचे स्वरूप लक्षात घ्या. या संकलनातील सर्व घटना 13 नोव्हेंबरलाच घडलेल्या नाहीत; संबंधित तारखा प्रत्येक नोंदीत दिल्या आहेत.

13 नोव्हेंबर 2026 चालू घडामोडी: आठ महत्त्वाच्या नोंदी

1) स्वच्छ ऊर्जा संकुलासाठी क्लीनमॅक्सचा सामंजस्य करार: CleanMax Enviro Energy Solutions Limited आणि आंध्र प्रदेश इकॉनॉमिक डेव्हलपमेंट बोर्ड यांच्यात 12 नोव्हेंबर 2026 रोजी करार झाला. एकात्मिक स्वच्छ ऊर्जा संकुलासाठी ₹50,000 कोटींपेक्षा अधिक गुंतवणुकीचा या करारात समावेश आहे. ऊर्जा क्षेत्रातील प्रस्तावित गुंतवणूक हा या घडामोडीचा मुख्य मुद्दा आहे.

ही घोषणा विशाखापट्टणम येथील 31 व्या CII Partnership Summit मध्ये करण्यात आली. अभ्यासासाठी कंपनी, करारातील सरकारी भागीदार, गुंतवणुकीचे क्षेत्र आणि घोषणेचे ठिकाण अशी नोंद करता येईल. येथे सामंजस्य करार झाल्याची माहिती आहे; संपूर्ण रक्कम खर्च झाल्याचा किंवा संकुल कार्यान्वित झाल्याचा निष्कर्ष त्यातून काढू नये. MoU आणि पूर्ण झालेला प्रकल्प यांतील फरक लक्षात ठेवणे ही सर्वसाधारण अभ्याससूचना आहे.

2) टाटा इंटरनॅशनलमध्ये नेतृत्वबदल: टी. व्ही. नरेंद्रन यांची Tata International च्या संचालक मंडळाच्या अध्यक्षपदी, तर नोएल एन. टाटा यांची Chairman Emeritus पदावर नियुक्ती मंजूर झाली आहे. या नियुक्त्या 12 नोव्हेंबर 2026 पासून लागू आहेत. व्यक्ती आणि त्यांना देण्यात आलेले पद यांची अचूक जोडी या बातमीत महत्त्वाची आहे.

या बदलाला टाटा समूहाच्या कार्यकारी नसलेल्या संचालकांच्या निवृत्ती धोरणाची पार्श्वभूमी आहे. वयाची 70 वर्षे पूर्ण झाल्यामुळे नोएल टाटा समूहातील सहा कंपन्यांच्या संचालक मंडळांतून निवृत्त होत आहेत. अध्यक्ष आणि Chairman Emeritus ही दोन वेगळी पदनामे असल्याने उजळणीच्या नोंदीत ती स्वतंत्र लिहावीत. सहा कंपन्यांमधील निवृत्तीचा संदर्भ आणि टाटा इंटरनॅशनलमधील नव्या नियुक्त्या यांचा परस्पर संबंधही लक्षात घ्यावा.

3) इंडियन ब्रॅम्बल शार्कचे स्वतंत्र प्रजाती म्हणून वर्गीकरण: खोल समुद्रात आढळणाऱ्या Indian Bramble Shark ला Echinorhinus roinae या नावाने स्वतंत्र प्रजाती म्हणून वर्गीकृत करण्यात आले. 12 नोव्हेंबर 2026 रोजी Zoological Survey of India आणि ICAR-Central Marine Fisheries Research Institute मधील तज्ज्ञांनी हे वर्गीकरण केले.

अनेक दशकांपासून या माशाची ओळख Atlantic Bramble Shark अर्थात Echinorhinus brucus अशी केली जात होती. त्यामुळे या नोंदीतील मुख्य बदल म्हणजे पूर्वी एकाच प्रजातीचा समजला जाणारा मासा आता स्वतंत्र प्रजाती म्हणून ओळखला जाणे. उजळणी करताना Echinorhinus roinae आणि Echinorhinus brucus ही वैज्ञानिक नावे एकमेकांत मिसळू नयेत. संशोधनाशी संबंधित दोन्ही संस्थांची नावेही या घटनेबरोबर नोंदवावीत.

4) उपग्रह प्रक्षेपण यानासाठी भारत–ब्राझील सहकार्य: भारताची Skyroot Aerospace आणि ब्राझीलची Concert Technologies यांनी संयुक्तपणे प्रक्षेपण यान विकसित करण्यासाठी दोन वर्षांचा सामंजस्य करार केला. कराराची तारीख 7 ऑक्टोबर 2026 आहे. त्यामुळे ही घडामोड नोव्हेंबरच्या संकलनात असली तरी करार ऑक्टोबरमध्ये झाल्याचे लक्षात ठेवावे.

तुर्कीतील अंताल्या येथे झालेल्या International Astronautical Congress 2026 मध्ये Concert Space चे मुख्य कार्यकारी अधिकारी राफेल मोरडेंटे यांनी करारावर स्वाक्षरी केली. ब्राझीलचे अंतराळवीर व सिनेटर मार्कोस पोंटेस आणि Brazilian Space Agency (AEB) चे अध्यक्ष मार्को अँटोनियो चामोन उपस्थित होते. कराराचा दोन वर्षांचा कालावधी आणि उपग्रह प्रक्षेपण यानाचा संयुक्त विकास हे वेगळे मुद्दे आहेत; या माहितीवरून यानाच्या प्रक्षेपणाची निश्चित तारीख ठरत नाही.

5) CCPI 2026 मध्ये भारताचे स्थान: Climate Change Performance Index 2026 मध्ये भारत 28 व्या क्रमांकावर आहे. 2025 च्या तुलनेत भारताची पाच स्थानांनी घसरण झाली आहे. निर्देशांकातील पहिली तीन स्थाने रिकामी ठेवण्यात आली असून डेन्मार्क चौथ्या क्रमांकावर आहे. त्यामुळे डेन्मार्कचा उल्लेख करताना त्याचा प्रत्यक्ष क्रमांक चौथा असाच नोंदवावा.

हा निर्देशांक 11 नोव्हेंबर रोजी अंताल्या येथील COP31 च्या निमित्ताने जाहीर झाला. परिषदेसाठी 9 ते 20 नोव्हेंबर असा कालावधी नमूद आहे. निर्देशांकात 64 देश आणि युरोपियन युनियनचा समावेश असून ते जागतिक हरितगृह वायू उत्सर्जनाच्या 90 टक्क्यांहून अधिक भागाचे प्रतिनिधित्व करतात. अभ्यासात निर्देशांक जाहीर झाल्याची तारीख, परिषदेचा कालावधी आणि भारताचे स्थान स्वतंत्र नोंदवल्यास गोंधळ टाळता येईल.

6) PSLV च्या सुधारित तिसऱ्या टप्प्याची चाचणी: भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) हिने 12 नोव्हेंबर 2026 रोजी PSLV च्या सुधारित PS3 टप्प्याची जमिनीवरील स्थिर चाचणी यशस्वीपणे केली. या बातमीचा केंद्रबिंदू संपूर्ण यानाचे प्रक्षेपण नसून त्याच्या तिसऱ्या टप्प्याची चाचणी आहे.

आंध्र प्रदेशातील श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्राच्या Static Test Facility मध्ये ही चाचणी घेण्यात आली. PSLV म्हणजे Polar Satellite Launch Vehicle, तर या नोंदीतील PS3 हा त्याचा तिसरा टप्पा आहे. पुनरावृत्तीसाठी संस्था–ISRO, यान–PSLV, टप्पा–PS3 आणि ठिकाण–श्रीहरिकोटा अशी साखळी वापरता येईल. ही सर्वसाधारण अभ्यासपद्धत असून कोणत्याही परीक्षेतील प्रश्नाची हमी नाही.

7) SpaceX ची AI सुपरकॉम्प्युटिंग संकुलांची योजना: टेक्सास आणि ॲरिझोना येथे दोन संकुले उभारण्यासाठी 74 अब्ज डॉलर्सपेक्षा अधिक खर्च करण्याची योजना असल्याचे SpaceX ने 13 नोव्हेंबर 2026 रोजी सांगितले. कृत्रिम बुद्धिमत्तेशी संबंधित सुपरकॉम्प्युटिंग सुविधा हा या घोषणेचा विषय आहे.

कंपनीच्या माहितीनुसार, टेक्सासमधील रिओ ग्रांडे व्हॅली येथील Starbase सुविधेसाठी 24 अब्ज डॉलर्सपेक्षा अधिक, तर ॲरिझोनातील Cochise County संकुलासाठी जवळपास 50 अब्ज डॉलर्सची तरतूद आहे. दोन्ही ठिकाणे आणि त्यांच्याशी संबंधित रक्कम वेगवेगळी लक्षात घ्यावी. ही प्रस्तावित खर्चाची घोषणा आहे; संकुलांचे बांधकाम पूर्ण झाल्याची किंवा सर्व निधी खर्च झाल्याची माहिती म्हणून ती मांडू नये.

8) हवाई वाहतुकीसाठी भारत–ओमान–UAE तांत्रिक गट: प्रादेशिक हवाई क्षेत्राच्या कामकाजावर देखरेख आणि विमान संचालनातील अडचणी सोडवण्यासाठी हे तीन देश त्रिपक्षीय तांत्रिक गट स्थापन करणार आहेत. केंद्रीय नागरी उड्डाण मंत्री राम मोहन नायडू यांनी 12 नोव्हेंबर 2026 रोजी याबाबत माहिती दिली.

UAE चे अर्थव्यवस्था आणि पर्यटन मंत्री अब्दुल्ला बिन तौक अल मारी यांच्याशी झालेल्या भेटीनंतर ही घोषणा करण्यात आली. कोणते देश सहभागी आहेत आणि गटाचे काम काय असेल, हे या नोंदीतील दोन प्रमुख प्रश्न आहेत. उत्तर अनुक्रमे भारत, ओमान व UAE आणि हवाई क्षेत्रातील कामकाज व विमान संचालनातील अडचणींवर तांत्रिक समन्वय असे आहे. गट स्थापन करण्याची घोषणा आणि गटाचे प्रत्यक्ष काम सुरू होणे या स्वतंत्र बाबी आहेत.