9 सप्टेंबर 2026 चालू घडामोडी: विज्ञान, संरक्षण, ऊर्जा आणि क्रीडा

9 सप्टेंबर 2026 च्या चालू घडामोडींच्या या आढाव्यात विज्ञान-तंत्रज्ञान, संरक्षण, सागरी संशोधन, ऊर्जा आणि क्रीडा या क्षेत्रांतील आठ विषयांचा समावेश आहे. AlphaGenome Atlas, ड्रोनथॉन-2026, सागर मंथन संशोधन जहाज आणि आशियाई क्रीडा स्पर्धा हे त्यातील प्रमुख मुद्दे आहेत. स्पर्धा परीक्षा व भरती परीक्षांच्या तयारीसाठी घटना, संबंधित संस्था, ठिकाण आणि तारीख यांची सांगड घालून वाचा. या संकलनात 8 सप्टेंबरच्या घटना आणि पुढील नियोजित कार्यक्रमांचाही समावेश आहे.

9 सप्टेंबर 2026: महत्त्वाच्या घटना आणि अभ्यासाचे मुद्दे

1) मानवी डीएनएच्या अभ्यासासाठी AlphaGenome Atlas: Google DeepMind ने 8 सप्टेंबर 2026 रोजी या खुल्या डेटाबेसच्या प्रारंभाची घोषणा केली. मानवी डीएनएमध्ये एका अक्षराच्या बदलामुळे होऊ शकणाऱ्या सर्व 9 अब्ज संभाव्य उत्परिवर्तनांबाबत कृत्रिम बुद्धिमत्तेने तयार केलेले अंदाज त्यात साठवले आहेत. या पूर्वगणित माहितीचा एकूण आकार 1 पेटाबाइट आहे.

या घटनेत डेटाबेस तयार करणारी संस्था, त्याचा विषय आणि माहितीचे स्वरूप या तीन गोष्टी लक्षात घ्या. Google DeepMind ही संबंधित संस्था असून मानवी डीएनएचे विश्लेषण हा विषय आहे. डेटाबेसमध्ये AI ने तयार केलेले अंदाज आहेत; त्यांना प्रत्यक्ष प्रयोगांचे निष्कर्ष समजू नये. उजळणी करताना 9 अब्ज हा संभाव्य उत्परिवर्तनांचा आकडा आणि 1 पेटाबाइट हे साठवलेल्या माहितीचे परिमाण आहे, हा फरक स्पष्ट ठेवा.

2) पोखरण येथे ड्रोनथॉन-2026 चे आयोजन: भारतीय वायुसेनेने (IAF) राजस्थानातील जैसलमेर येथील पोखरण रेंजवर 14 ते 16 सप्टेंबर 2026 दरम्यान हा कार्यक्रम आयोजित केला आहे. तीन दिवसांच्या या लष्करी हवाई कार्यक्रमाचा भर संरक्षणासाठी वापरल्या जाणाऱ्या मानवरहित हवाई प्रणाली आणि त्यांना प्रतिकार करणाऱ्या प्रणालींवर असेल.

UAS म्हणजे Unmanned Aerial Systems, तर CUAS म्हणजे Counter-Unmanned Aerial Systems. पहिली संज्ञा मानवरहित हवाई प्रणालींशी संबंधित आहे; दुसरी अशा प्रणालींना प्रतिकार करण्याशी संबंधित आहे. परीक्षेच्या नोंदीत आयोजक म्हणून भारतीय वायुसेना आणि स्थळ म्हणून पोखरण रेंज लिहा. 9 सप्टेंबरच्या या आढाव्यात ड्रोनथॉन हा पुढील नियोजित कार्यक्रम आहे, पूर्ण झालेली घटना नाही.

3) सागरी संशोधनासाठी ORV सागर मंथनचे जलावतरण: कोलकाता येथील ऋषी बंकिम शिपयार्डमध्ये 9 सप्टेंबर 2026 रोजी या जहाजाचे जलावतरण झाले. सागर मंथन हे Ocean Research Vessel असून त्याचा यार्ड क्रमांक 3041 आहे. Garden Reach Shipbuilders & Engineers Limited ने जहाजाची रचना, अभियांत्रिकी आणि निर्मिती केली आहे.

हे जहाज पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयांतर्गत असलेल्या National Center for Polar and Ocean Research साठी तयार करण्यात आले आहे. अभ्यास करताना जहाज बांधणारी कंपनी आणि ज्या संस्थेसाठी ते बांधले आहे ती संस्था वेगळी नोंदवा. येथे नमूद टप्पा जलावतरणाचा आहे; त्यावरून जहाज नियमित संशोधन सेवेत दाखल झाल्याचा निष्कर्ष काढू नये. ORV हे संक्षिप्त रूप सागरी संशोधन जहाजाशी जोडा.

4) प्रोजेक्ट झोरावरच्या निविदेत TASL ची सर्वात कमी बोली: संरक्षण मंत्रालयाच्या Armored Fighting Vehicle-Indian Light Tank (AFV-ILT) कार्यक्रमासाठी Tata Advanced Systems Ltd (TASL) ही L1 कंपनी ठरली आहे. भारतीय लष्करासाठी 25 टन श्रेणीतील हलका रणगाडा विकसित करणे हा प्रकल्पाचा उद्देश आहे. संबंधित कंत्राटाचे मूल्य सुमारे 20,000 कोटी रुपये नमूद करण्यात आले आहे.

L1 चा अर्थ सर्वात कमी बोली लावणारा निविदादार असा आहे. त्यामुळे कंपनीची L1 म्हणून निवड आणि अंतिम कंत्राट मिळणे हे वेगळे टप्पे समजावेत; दिलेल्या माहितीत TASL च्या सर्वात कमी बोलीचा उल्लेख आहे. उजळणीसाठी प्रकल्पाचे नाव झोरावर, कंपनीचे संक्षिप्त नाव TASL आणि रणगाड्याची श्रेणी 25 टन अशी नोंद उपयोगी ठरेल. सुमारे 20,000 कोटी रुपये ही रक्कम एका रणगाड्याची किंमत म्हणून वाचू नये.

5) बेल्जियमचे Princess Elisabeth Island: उत्तर समुद्रात उभारले जात असलेले हे कृत्रिम ऊर्जा बेट बेल्जियमच्या किनाऱ्यापासून सुमारे 45 किलोमीटर अंतरावर आहे. समुद्रातील पवनऊर्जेसाठी आवश्यक वीजजाळे जोडणीच्या पायाभूत सुविधांचे केंद्र म्हणून या प्रकल्पाची संकल्पना मांडण्यात आली आहे. प्रस्तावित ऊर्जा केंद्राचे क्षेत्रफळ 5 हेक्टर आहे.

या बातमीतील मुख्य संबंध बेल्जियम, उत्तर समुद्र आणि समुद्रातील पवनऊर्जा यांच्यात आहे. बेटाचे नाव पाहून त्याला नैसर्गिक बेट समजू नये; ते ऊर्जा पायाभूत सुविधांसाठी तयार केले जात आहे. 45 किलोमीटर हे किनाऱ्यापासूनचे अंतर आहे, तर 5 हेक्टर हे प्रस्तावित केंद्राचे क्षेत्रफळ आहे. दोन्ही आकड्यांची एकके आणि संदर्भ वेगळे लक्षात ठेवल्यास उजळणीतील गोंधळ टाळता येईल.

6) आकासा एअरच्या उड्डाणात SAF मिश्रित इंधन: 8 सप्टेंबर 2026 रोजी आकासा एअरने गोवा–मुंबई मार्गावर 1 टक्का Sustainable Aviation Fuel (SAF) मिसळलेले पारंपरिक Aviation Turbine Fuel वापरून आपले पहिले व्यावसायिक उड्डाण केले. या उड्डाणासाठीचे SAF मिश्रण सार्वजनिक क्षेत्रातील Bharat Petroleum Corporation Limited (BPCL) कडून घेण्यात आले होते.

या घटनेतील इंधन पूर्णपणे SAF नव्हते; पारंपरिक विमान इंधनात SAF चे प्रमाण 1 टक्का होते. विमान कंपनी म्हणून आकासा एअर, पुरवठादार म्हणून BPCL आणि मार्ग म्हणून गोवा–मुंबई ही जोड लक्षात ठेवा. ‘पहिले उड्डाण’ हा उल्लेख आकासा एअरच्या या इंधनमिश्रणावरील व्यावसायिक उड्डाणाशी संबंधित आहे. त्याला भारतातील सर्व विमान कंपन्यांचे पहिले SAF उड्डाण असा व्यापक अर्थ देऊ नये.

7) ऊर्जा क्षेत्रातील डीप-टेक स्टार्टअप्ससाठी ONGC चा निधी: IIT Bombay येथे 8 सप्टेंबर 2026 रोजी झालेल्या उद्योगविषयक कार्यक्रमात Oil and Natural Gas Corporation (ONGC) ने 2,000 कोटी रुपयांचा पर्यायी गुंतवणूक निधी जाहीर केला. हा निधी ऊर्जा क्षेत्रातील डीप-टेक स्टार्टअप्ससाठी आहे. त्याच संदर्भात MC²⁺ Foundation, IIT Bombay आणि Society for Innovation & Entrepreneurship (SINE) यांनी त्रिपक्षीय सामंजस्य करार केला.

या कराराचा उद्देश स्टार्टअप्सना संशोधन सुविधा, प्रयोगशाळा, मार्गदर्शक आणि प्रायोगिक प्रकल्पांशी जोडणे हा आहे. निधीची घोषणा करणारी ONGC आणि करारातील तीन संस्था यांची स्वतंत्र नोंद करा. 2,000 कोटी रुपये हा जाहीर निधीचा एकूण आकार आहे; प्रत्येक स्टार्टअपला मिळणारी रक्कम नाही. दिलेल्या माहितीत निधीसाठी अर्ज करण्याची पद्धत किंवा पात्रतेच्या अटी नमूद केलेल्या नाहीत.

8) आशियाई क्रीडा स्पर्धेसाठी भारतीय पथकाला निरोप: 20व्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेसाठी 503 सदस्यांच्या भारतीय पथकाचा अधिकृत निरोप समारंभ 8 सप्टेंबर 2026 रोजी नवी दिल्ली येथे झाला. जपानमधील आइची-नागोया येथे 19 सप्टेंबर ते 4 ऑक्टोबर 2026 दरम्यान स्पर्धा नियोजित आहे. भारतीय खेळाडू 36 क्रीडा प्रकारांत सहभागी होणार आहेत.

स्पर्धा कोठे होणार, हा प्रश्न विचारल्यास उत्तर जपानमधील आइची-नागोया असे आहे; नवी दिल्ली हे निरोप समारंभाचे ठिकाण आहे. तसेच 503 हा पथकातील सदस्यांचा आकडा आहे, तो केवळ खेळाडूंची संख्या म्हणून लिहू नये. सर्वसाधारण अभ्याससूचना म्हणून प्रत्येक बातमीतील संस्था, ठिकाण, तारीख आणि आकड्याचा संदर्भ वेगळा लिहा. नंतर ती घटना घोषणा, नियोजित कार्यक्रम की पूर्ण झालेला टप्पा आहे, हे स्वतःला विचारा.