8 ऑगस्ट 2026 चालू घडामोडी: राष्ट्रीय, अर्थव्यवस्था आणि विज्ञान-तंत्रज्ञान

8 ऑगस्ट 2026 च्या चालू घडामोडींच्या या आढाव्यात सीमावर्ती अक्षय ऊर्जा प्रकल्पांची सुरक्षा, IIT दिल्लीची परम प्रज्ञा सुविधा, विमानवाहतूक आणि अवकाश तंत्रज्ञान यांचा समावेश आहे. अर्थव्यवस्थेशी संबंधित भागात कर्नाटकातील GCC विस्ताराचे उद्दिष्ट, महाराष्ट्रातील शेतकरी कर्जमाफी, आंध्र प्रदेशातील वीजखरेदी आणि GeM वरील व्यवहार दिले आहेत. स्पर्धा व भरती परीक्षांच्या अभ्यासासाठी प्रत्येक घटनेतील संस्था, तारीख, निर्णय आणि त्याची व्याप्ती वेगळी लक्षात ठेवा.
8 ऑगस्ट 2026 चालू घडामोडी: महत्त्वाचे निर्णय आणि अभ्यासाचे मुद्दे
1) सीमावर्ती अक्षय ऊर्जा प्रकल्पांसाठी सुरक्षा मार्गदर्शक तत्त्वे: केंद्रीय गृह मंत्रालयाने 8 ऑगस्ट 2026 रोजी आंतरराष्ट्रीय सीमा, नियंत्रण रेषा (LoC) आणि प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषा (LAC) यांच्या लगतच्या अक्षय ऊर्जा प्रकल्पांबाबत राष्ट्रीय सुरक्षा मार्गदर्शक तत्त्वे जाहीर केली. यामध्ये सौर, पवन आणि हायब्रिड प्रकल्पांचा समावेश आहे. केंद्र सरकारच्या मंजुरी प्रक्रियेत भूसीमा सुरक्षेशी संबंधित बाबी विचारात येणाऱ्या क्षेत्रांना ही तत्त्वे लागू होतात.
या क्षेत्रांमध्ये जम्मू आणि काश्मीर, लडाख, पंजाब, राजस्थान, गुजरात, अरुणाचल प्रदेश, हिमाचल प्रदेश आणि उत्तराखंडमधील संबंधित सीमावर्ती भाग येतात. अभ्यासात या राज्यांची व केंद्रशासित प्रदेशांची नावे नोंदवताना नियमांची भौगोलिक व्याप्ती लक्षात घ्या. या निर्णयाचा संबंध संबंधित सीमावर्ती क्षेत्रांतील प्रकल्प आणि त्यांच्या सुरक्षा मंजुरीशी आहे; संपूर्ण राज्यातील प्रत्येक अक्षय ऊर्जा प्रकल्पाला तो लागू असल्याचा अर्थ काढू नये.
2) IIT दिल्ली येथे परम प्रज्ञा सुविधेचे लोकार्पण: पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 8 ऑगस्ट 2026 रोजी IIT दिल्लीच्या सोनीपत कॅम्पसमधील परम प्रज्ञा या सुपरकम्प्युटिंग सुविधेचे लोकार्पण केले. ही कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर (AI) आधारित उच्च संगणनक्षमता असलेली सुविधा आहे. IIT दिल्लीच्या 57 व्या दीक्षांत समारंभाला पंतप्रधान प्रमुख पाहुणे म्हणून उपस्थित होते आणि त्याच कार्यक्रमात लोकार्पण झाले.
या घटनेची उजळणी करताना सुविधेचे नाव परम प्रज्ञा, संस्था IIT दिल्ली आणि ठिकाण सोनीपत कॅम्पस अशी जोड लक्षात ठेवा. संस्थेच्या नावात दिल्ली असले तरी येथे नमूद कार्यक्रमाचे ठिकाण सोनीपत आहे. AI आणि सुपरकम्प्युटिंग हे या बातमीतील मुख्य तांत्रिक शब्द आहेत. उपलब्ध माहितीत सुविधेच्या संगणनवेगाचा आकडा दिलेला नसल्यामुळे अभ्यासाच्या नोंदीत असा आकडा स्वतःहून जोडू नका.
3) HAL विमानतळावर हेलिकॉप्टरसाठी उपग्रहाधारित कार्यपद्धती: कर्नाटकातील बेंगळुरू येथील Hindustan Aeronautics Limited (HAL) विमानतळाने 7 ऑगस्ट 2026 रोजी Required Navigation Performance – Category H (RNP CAT H) कार्यान्वित केली. हेलिकॉप्टर विमानतळाकडे येताना वापरली जाणारी ही उपग्रहाधारित मार्गदर्शन कार्यपद्धती सुरू करणारे ते भारतातील पहिले विमानतळ ठरले.
या प्रणालीचे आरेखन आणि विकास Airports Authority of India (AAI) ने केला. HAL च्या चाचणी वैमानिकांनी उड्डाण चाचण्यांतून तिची पडताळणी केली; त्यानंतर Directorate General of Civil Aviation (DGCA) ची मंजुरी मिळाली. कोणत्या संस्थेने काय केले, हा येथे महत्त्वाचा अभ्यासाचा मुद्दा आहे. AAI चा संबंध विकासाशी, HAL च्या वैमानिकांचा संबंध चाचण्यांशी आणि DGCA चा संबंध मंजुरीशी जोडून लक्षात ठेवा.
4) EVEREST रॉकेट इंजिन सादर: बेंगळुरूस्थित Astrobase Space Technologies ने 7 ऑगस्ट 2026 रोजी EVEREST हे रॉकेट इंजिन सादर केले. हे भारतातील खासगी क्षेत्राने विकसित केलेले पहिले 80-टन श्रेणीतील Full-Flow Staged Combustion इंजिन आहे. द्रव ऑक्सिजन आणि द्रव मिथेन वापरणारे हे इंजिन 800 किलोन्यूटन प्रणोदन बल निर्माण करते.
EVEREST ची रचना पुन्हा वापरता येणाऱ्या मध्यम क्षमतेच्या प्रक्षेपण वाहनांसाठी करण्यात आली आहे. अभ्यासासाठी इंजिनाचे नाव, विकसक कंपनी, वापरले जाणारे दोन द्रव घटक आणि प्रणोदन बल हे स्वतंत्र मुद्दे नोंदवा. 80-टन श्रेणी आणि 800 किलोन्यूटन प्रणोदन बल यांचा उल्लेख इंजिनाच्या संदर्भात आहे; त्यांना प्रक्षेपण वाहनाची उपग्रह वाहून नेण्याची क्षमता समजू नका. इंजिन सादर झाल्याची बातमी म्हणजे प्रक्षेपण झाल्याची घोषणा नाही.
5) कर्नाटकात GCC विस्तारासाठी सामंजस्य करार: Karnataka Digital Economy Mission (KDEM) आणि GoodWorks Group यांनी 6 ऑगस्ट 2026 रोजी सामंजस्य करारावर (MoU) स्वाक्षरी केली. कर्नाटकातील Global Capability Centers (GCCs) च्या वाढीला गती देणे हा या भागीदारीचा उद्देश आहे. त्याअंतर्गत 5,000 कोटी रुपयांहून अधिकच्या नव्या GCC गुंतवणुकीची वचनबद्धता मिळवण्याचे आणि 50 नवीन GCCs स्थापन करण्याचे उद्दिष्ट आहे.
या बातमीतील आकडे हे भागीदारीची उद्दिष्टे दर्शवतात. गुंतवणूक प्रत्यक्ष प्राप्त झाली किंवा सर्व 50 केंद्रे सुरू झाली, असा त्यांचा अर्थ नाही. सामान्य अभ्यासमार्गदर्शन म्हणून करार, गुंतवणुकीची वचनबद्धता आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी यांतील फरक नोंदवणे उपयुक्त ठरते. येथे करार करणारे पक्ष KDEM आणि GoodWorks Group आहेत, तर त्याचा भौगोलिक संदर्भ कर्नाटक राज्य आहे.
6) महाराष्ट्रातील शेतकरी कर्जमाफी योजना: महाराष्ट्राने 7 ऑगस्ट 2026 रोजी पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्ज-माफी योजना सुरू केली. अल्पमुदतीच्या पीक कर्जाच्या माफीसाठी असलेल्या या योजनेची सुरुवात थेट रोख हस्तांतरणासह झाली. पहिल्या टप्प्यात 6.2 लाखांहून अधिक पात्र शेतकरी खात्यांचा समावेश झाला.
योजनेच्या नोंदीत राज्य, योजनेचे पूर्ण नाव, संबंधित कर्जाचा प्रकार आणि पहिल्या टप्प्यातील व्याप्ती हे मुद्दे महत्त्वाचे आहेत. येथे दिलेली संख्या पात्र शेतकरी खात्यांची आहे; ती स्वतंत्र लाभार्थी व्यक्तींची संख्या म्हणून लिहू नये. उपलब्ध माहितीत अर्जाची पद्धत, कर्जमाफीची कमाल रक्कम किंवा पात्रतेचे सविस्तर निकष दिलेले नाहीत. त्यामुळे या संक्षिप्त बातमीवरून एखाद्या व्यक्तीची पात्रता ठरवता येत नाही.
7) आंध्र प्रदेशात औष्णिक वीजखरेदीला तत्त्वतः मान्यता: Andhra Pradesh Electricity Regulatory Commission (APERC) ने 6 ऑगस्ट 2026 रोजी राज्यातील वीज वितरण कंपन्यांना 1,600 मेगावॅट कोळसाआधारित औष्णिक वीजखरेदीसाठी स्पर्धात्मक निविदा प्रक्रिया राबवण्यास तत्त्वतः मान्यता दिली. ही खरेदी वीज कायदा, 2003 च्या कलम 63 अंतर्गत दराधारित DBFOO पद्धतीने केली जाणार आहे.
DBFOO चे पूर्ण रूप Design, Build, Finance, Own and Operate असे आहे. अभ्यासात APERC ही नियामक संस्था, 1,600 मेगावॅट ही प्रस्तावित वीजखरेदीची क्षमता आणि कलम 63 हा कायदेशीर संदर्भ अशी विभागणी करा. तत्त्वतः मान्यता मिळणे आणि वीजपुरवठा प्रत्यक्ष सुरू होणे या वेगळ्या गोष्टी आहेत. या बातमीत निविदा प्रक्रियेला मिळालेल्या मान्यतेचा उल्लेख आहे; वीजपुरवठा सुरू झाल्याचा निष्कर्ष त्यावरून काढू नये.
8) GeM च्या दशकपूर्तीनिमित्त व्यवहारांचा आढावा: Government e-Marketplace (GeM) ला 9 ऑगस्ट 2026 रोजी दहा वर्षे पूर्ण होणार आहेत. त्यापूर्वी 7 ऑगस्टला वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार, या मंचावर 3.78 कोटींहून अधिक ऑर्डर्समधून 20 लाख कोटी रुपयांहून अधिकचे एकत्रित Gross Merchandise Value (GMV) नोंदले गेले आहे.
GeM संदर्भात GMV म्हणजे काय? येथे तो नोंदलेल्या व्यवहारांचे एकत्रित मूल्य दर्शवतो; त्याला नफा किंवा एका वर्षाचे उत्पन्न म्हणू नये. दशकपूर्तीची तारीख कोणती? ती 9 ऑगस्ट 2026 आहे, तर मंत्रालयाच्या माहितीची तारीख 7 ऑगस्ट आहे. सामान्य उजळणी मार्गदर्शन म्हणून या लेखातील प्रत्येक घटनेसाठी तारीख, संस्था, निर्णय आणि आकडा अशी छोटी नोंद तयार करा. विशेषतः उद्दिष्ट, तत्त्वतः मान्यता आणि पूर्ण झालेली कृती यांतील फरक जपा.