3 ऑगस्ट 2026 चालू घडामोडी: UPS, BRICS बैठका आणि संरक्षण क्षेत्रातील महत्त्वाच्या बातम्या
3 ऑगस्ट 2026 च्या या चालू घडामोडी आढाव्यात सरकारी निवृत्तिवेतन योजना, आसाममधील पूरमदत, आंतरराष्ट्रीय सहकार्य, संरक्षण आणि पायाभूत सुविधांशी संबंधित आठ बातम्या दिल्या आहेत. UPS मधील नोंदणी आणि विश्वेश नेगी यांची नियुक्ती यांसोबतच हैदराबादमधील आगामी BRICS बैठकांचे वेळापत्रकही महत्त्वाचे आहे. स्पर्धा परीक्षा व भरती परीक्षांच्या उजळणीसाठी प्रत्येक घटनेतील संस्था, ठिकाण, तारीख आणि मुख्य संकल्पना यांचा संबंध समजून घ्या.
3 ऑगस्ट 2026 चालू घडामोडी: आठ बातम्या आणि अभ्यासाचे मुद्दे
1) UPS मधील नोंदणी: केंद्र सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी National Pension System (NPS) अंतर्गत Unified Pension Scheme (UPS) ही योजना आहे. जुलै 2026 च्या मध्यापर्यंत तिच्यात 1.18 लाखांहून अधिक जणांनी नोंदणी केली होती. या संख्येत नव्याने सेवेत आलेले कर्मचारी, कार्यरत कर्मचारी आणि निवृत्त पेन्शनधारकांचा समावेश होता.
UPS कोणत्या व्यवस्थेअंतर्गत येते? याचे उत्तर NPS असे आहे. अभ्यास करताना योजनेचे नाव, ती कोणासाठी आहे आणि नोंदणीचा आकडा कोणत्या कालावधीपर्यंतचा आहे, हे एकत्र नोंदवा. येथे 1.18 लाखांहून अधिक हा योजनेत सहभागी झालेल्यांचा आकडा आहे; तो सर्व केंद्र सरकारी कर्मचाऱ्यांची संख्या किंवा सर्वांना प्रत्यक्ष निवृत्तिवेतन मिळाल्याचा आकडा म्हणून वापरू नये.
2) आसाममधील पूरग्रस्तांना मदत: 3 ऑगस्ट 2026 रोजी आसाम सरकारने शिवसागर, चराईदेव, जोरहाट आणि गोलाघाट जिल्ह्यांतील पूरग्रस्त कुटुंबांसाठी सुमारे 160 कोटी रुपयांची अंतरिम मदत वितरित केली. थेट लाभ हस्तांतरणाद्वारे (Direct Benefit Transfer—DBT) मदत बँक खात्यांत जमा करण्यात आली. सर्वाधिक नुकसान झालेल्या सुमारे 75,000 कुटुंबांना प्रत्येकी 15,000 रुपये मिळाले.
या बातमीत मदतीचे स्वरूप आणि वितरणाची पद्धत हे दोन वेगळे मुद्दे आहेत. अंतरिम मदत म्हणजे तात्पुरत्या स्वरूपातील मदत, तर DBT हा लाभ थेट बँक खात्यात पोहोचवण्याचा मार्ग आहे. एकूण नमूद मदतनिधी आणि विशिष्ट गटाला मिळालेली प्रतिकुटुंब रक्कम यांची सरमिसळ करू नका. अभ्यासाच्या नोंदीत राज्य, चार जिल्हे, लाभार्थी गट आणि वितरणपद्धती स्वतंत्रपणे लिहिणे उपयुक्त ठरेल.
3) हैदराबादमध्ये BRICS बैठका नियोजित: BRICS Anti-Corruption Working Group आणि BRICS Expert Network on Asset Recovery यांच्या प्रत्येकी दुसऱ्या बैठका 4 व 5 ऑगस्ट 2026 रोजी हैदराबादमध्ये होणार आहेत. भारताच्या 2026 मधील BRICS अध्यक्षतेअंतर्गत कार्मिक आणि प्रशिक्षण विभाग (Department of Personnel and Training) या बैठकांचे आयोजन करत आहे.
दोन्ही गटांची नावे लक्षात ठेवताना त्यांच्या विषयांतील फरक समजून घ्या: पहिला गट भ्रष्टाचारविरोधी कार्याशी, तर दुसरे तज्ज्ञ जाळे मालमत्ता पुनर्प्राप्तीशी संबंधित आहे. आयोजन करणारा विभाग आणि बैठकांचे ठिकाण हेही उजळणीचे मुद्दे आहेत. 3 ऑगस्टच्या या आढाव्यात बैठका आगामी स्वरूपातील आहेत; त्यामुळे त्यांच्या निर्णयांबाबत किंवा निष्कर्षांबाबत माहिती दिलेली नाही.
4) हवाई दलाचा ROTOR CLAP III सराव: भारतीय हवाई दलाने 1 व 2 ऑगस्ट 2026 रोजी राजस्थानच्या जैसलमेर जिल्ह्यातील पोखरण फील्ड फायरिंग रेंज येथे Exercise ROTOR CLAP III आयोजित करून पूर्ण केला. मानवरहित हवाई प्रणालींना प्रतिकार करणे, अर्थात Counter-Unmanned Aerial Systems, ही सरावाची मुख्य संकल्पना होती. त्यात हवाई दलाच्या अनेक हेलिकॉप्टर तुकड्या सहभागी झाल्या.
या सरावातील ‘रोटरी-विंग’ हा शब्द हेलिकॉप्टरशी संबंधित आहे. परीक्षेच्या तयारीत ROTOR CLAP III हे नाव भारतीय हवाई दल, पोखरण आणि मानवरहित हवाई प्रणालींना प्रतिकार या तीन मुद्द्यांशी जोडून लक्षात ठेवा. सरावाचे ठिकाण विचारल्यास पोखरण फील्ड फायरिंग रेंज, तर जिल्हा विचारल्यास जैसलमेर असे अचूक उत्तर देता यावे.
5) नौदलाच्या DSC A24 नौकेचे जलावतरण: भारतीय नौदलाच्या Diving Support Craft प्रकल्पातील पाचवी आणि अंतिम नौका DSC A24 हिचे 1 ऑगस्ट 2026 रोजी कोलकाता येथे जलावतरण झाले. हा कार्यक्रम Titagarh Rail Systems Limited च्या जहाजबांधणी गोदीत झाला. पाच नौकांच्या या प्रकल्पासाठी संरक्षण मंत्रालयाने 12 फेब्रुवारी 2021 रोजी कंत्राट दिले होते.
DSC चे पूर्ण नाव Diving Support Craft आहे. या बातमीतील प्रमुख टप्पा जलावतरणाचा आहे. जलावतरण आणि नौदल सेवेत औपचारिक समावेश हे वेगवेगळे टप्पे असल्यामुळे ‘लाँच’चा अर्थ थेट ‘कार्यान्वित’ असा लिहू नये. उजळणीसाठी DSC A24 चे प्रकल्पातील स्थान, कोलकाता हे ठिकाण, जहाजबांधणी कंपनीचे नाव आणि कंत्राटाची तारीख यांची स्वतंत्र नोंद ठेवा.
6) सीमावर्ती रेल्वे सुविधांसाठी नियोजित खर्च: चीन, पाकिस्तान आणि बांगलादेश यांच्या सीमांलगतच्या भागांतील रेल्वे पायाभूत सुविधांसाठी भारत 45,000 कोटी रुपये खर्च करणार आहे. या कार्यक्रमात नवीन रेल्वे मार्ग आणि प्लॅटफॉर्म उभारणे तसेच सीमावर्ती राज्यांतील रेल्वे जाळे बळकट करणे यांचा समावेश आहे. अंमलबजावणीसाठी पुढील 18 ते 24 महिन्यांचा कालावधी अपेक्षित आहे.
या बातमीत खर्चाची रक्कम, संबंधित सीमा आणि कामांचे स्वरूप हे मुख्य मुद्दे आहेत. 18 ते 24 महिने हा अपेक्षित अंमलबजावणी कालावधी आहे; त्याला निश्चित पूर्णत्वाची तारीख समजू नका. सामान्य अभ्यासमार्गदर्शन म्हणून अशा पायाभूत सुविधा विषयक बातम्यांची नोंद करताना ‘नियोजित काम’, ‘खर्च’ आणि ‘अपेक्षित कालावधी’ असे स्वतंत्र मुद्दे लिहिल्यास आकडे आणि प्रकल्पाची स्थिती स्पष्ट राहते.
7) विश्वेश नेगी यांची इराणमध्ये राजदूत म्हणून नियुक्ती: भारतीय परराष्ट्र सेवेच्या 2002 च्या तुकडीतील अधिकारी विश्वेश नेगी यांची इस्लामिक रिपब्लिक ऑफ इराणमधील भारताचे पुढील राजदूत म्हणून नियुक्ती झाली आहे. ते नवी दिल्लीतील परराष्ट्र व्यवहार मंत्रालयात सहसचिव म्हणून कार्यरत आहेत. तेहरानमध्ये ते लवकरच पदभार स्वीकारतील, अशी अपेक्षा आहे.
नियुक्तीविषयक प्रश्नांसाठी व्यक्तीचे नाव आणि संबंधित देश ही प्राथमिक जोडी लक्षात ठेवा: विश्वेश नेगी—इराण. त्यानंतर सेवा, तुकडी आणि सध्याचे पद यांचा अभ्यास करा. येथे नियुक्तीची घोषणा आणि प्रत्यक्ष पदभार स्वीकारणे हे स्वतंत्र टप्पे आहेत. बातमीत पदभार स्वीकारणे अपेक्षित असल्याचे म्हटले आहे; त्यामुळे त्यांनी तो आधीच स्वीकारल्याचे उत्तर लिहू नये.
8) नवी दिल्लीतील NCC सायक्लोथॉन: भारताच्या स्वातंत्र्याची 79 वर्षे साजरी करण्याच्या निमित्ताने राष्ट्रीय छात्र सेना (National Cadet Corps—NCC) हिने 2 ऑगस्ट 2026 रोजी Cyclothon 2026 आयोजित केली. नवी दिल्लीतील मेजर ध्यानचंद नॅशनल स्टेडियम येथून सुरू झालेली ही सायकल फेरी त्याच ठिकाणी संपली. त्यात 79 NCC कॅडेट्सनी प्रतीकात्मक 79 किलोमीटरचे अंतर पूर्ण केले.
सायक्लोथॉन कोणी आयोजित केली आणि ती कुठे झाली? आयोजक NCC असून ठिकाण नवी दिल्ली होते. सहभागी कॅडेट्सची संख्या आणि अंतर या दोन्ही ठिकाणी 79 हा आकडा येतो; मात्र त्यांची एकके वेगळी आहेत. सर्व आठ बातम्यांच्या उजळणीसाठी सामान्य मार्गदर्शन म्हणून प्रथम संस्था व घटना, नंतर ठिकाण व तारीख आणि शेवटी आकडे व संज्ञा अशा क्रमाने स्वतःला प्रश्न विचारा.