Mission Bharti Logo Mission BhartiMaharashtra Govt Job Alerts
HomeCurrent Affairs7 ऑक्टोबर 2026 चालू घडामोडी: अर्थव्यवस्था, संरक्षण आणि विज्ञान
Last Updated:

7 ऑक्टोबर 2026 चालू घडामोडी: अर्थव्यवस्था, संरक्षण आणि विज्ञान

7 ऑक्टोबर 2026 च्या चालू घडामोडींमध्ये भारतीय रिझर्व्ह बँकेचा रेपो दरवाढीचा निर्णय, भारताच्या कृत्रिम बुद्धिमत्ता सज्जतेवरील जागतिक बँकेचे निरीक्षण आणि SAREX-2026 सागरी बचाव सराव हे प्रमुख विषय आहेत. यासोबत हवाई दलातील नेतृत्वबदल, प्रस्तावित फेसलेस GST मूल्यांकन, भौतिकशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार, आदिवासी हक्कांवरील परिषद आणि NLC India Limited मधील नियुक्ती यांचा आढावा येथे दिला आहे. स्पर्धा व भरती परीक्षांच्या उजळणीसाठी प्रत्येक विषयातील संस्था, व्यक्ती, तारीख आणि महत्त्वाची अट लक्षात घ्या.

7 ऑक्टोबर 2026 चालू घडामोडी: आठ महत्त्वाचे विषय

1) भारताची AI सज्जता: जागतिक बँकेने 6 ऑक्टोबर 2026 रोजी भारताचा समावेश कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या सज्जतेत आघाडीवर असलेल्या दहा उदयोन्मुख बाजारपेठांमध्ये केला. India and Artificial Intelligence: Seizing the Development Opportunity या अहवालात भारताच्या या कामगिरीची नोंद करण्यात आली.

या निरीक्षणामागे भारताचे तांत्रिक मनुष्यबळ, जागतिक अर्थव्यवस्थेशी जोडलेले माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्र आणि डिजिटल सार्वजनिक पायाभूत सुविधा हे तीन घटक नमूद आहेत. अभ्यासासाठी अहवाल प्रसिद्ध करणारी संस्था आणि त्यातील मुख्य निष्कर्ष यांची एकत्र नोंद करा. येथे दिलेला दहा देशांचा संदर्भ उदयोन्मुख बाजारपेठांशी संबंधित आहे; त्यावरून भारताचा जगातील नेमका क्रमांक ठरवता येत नाही. AI सज्जतेचा मुद्दा वाचताना हा फरक लक्षात ठेवणे उपयुक्त ठरेल.

Advertisement

2) RBI चा रेपो दरवाढीचा निर्णय: भारतीय रिझर्व्ह बँकेने 7 ऑक्टोबर 2026 रोजी रेपो दर 5.25 टक्क्यांवरून 5.50 टक्के केला. ही वाढ 25 बेसिस पॉइंट्सची आहे. गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांच्या अध्यक्षतेखालील चलनविषयक धोरण समितीने दरवाढीच्या बाजूने एकमताने मतदान केले.

समितीने दराबरोबरच धोरणाची भूमिकाही बदलली. आधीची तटस्थ भूमिका बदलून टप्प्याटप्प्याने कडक धोरण स्वीकारण्याची भूमिका, म्हणजे calibrated tightening, घेण्यात आली. उजळणी करताना जुना दर, नवा दर, वाढीचे प्रमाण आणि धोरणाची भूमिका हे स्वतंत्र मुद्दे नोंदवा. आकड्यांतील फरक समजून घ्या: 5.25 टक्क्यांवरून 5.50 टक्के म्हणजे 0.25 टक्के-बिंदू किंवा 25 बेसिस पॉइंट्सची वाढ; ती 25 टक्के वाढ असे लिहू नये.

3) पारादीपजवळ SAREX-2026: भारतीय तटरक्षक दलाचा 12 वा राष्ट्रीय सागरी शोध व बचाव सराव 7 आणि 8 ऑक्टोबर 2026 रोजी पारादीप किनाऱ्याजवळ आयोजित करण्याचे नियोजन आहे. SAREX-2026 मध्ये मोठ्या प्रमाणावरील बचाव मोहिमेची, म्हणजे Mass Rescue Operation ची परिस्थिती समाविष्ट आहे.

सरावासाठी मांडलेल्या काल्पनिक परिस्थितीत 228 जण असलेले प्रवासी विमान समुद्रात आपत्कालीन अवतरण करते आणि MV ZUMBa या कंटेनर जहाजाला धडकते. हा तपशील बचाव सरावाच्या प्रसंगाचा भाग आहे; त्याला प्रत्यक्ष घडलेल्या अपघाताची बातमी समजू नये. परीक्षेच्या नोंदींसाठी आयोजक म्हणून भारतीय तटरक्षक दल, ठिकाण म्हणून पारादीप किनारा आणि सरावाचे नाव SAREX-2026 ही जोड लक्षात ठेवा. विमानातील संख्या एकूण व्यक्तींची आहे.

Advertisement

4) हवाई दलप्रमुखपदी आशुतोष दीक्षित यांची नियुक्ती: एअर मार्शल आशुतोष दीक्षित यांची 6 ऑक्टोबर 2026 रोजी 29 वे Chief of the Air Staff म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. एअर चीफ मार्शल अमर प्रीत सिंग यांच्या सेवानिवृत्तीनंतर ते हे नेतृत्व स्वीकारणार आहेत.

दीक्षित यांनी 31 ऑक्टोबर 2026 रोजी दुपारपासून एअर चीफ मार्शल या हुद्द्यात कार्यभार स्वीकारण्याचे नियोजित आहे. या बातमीत नियुक्तीची तारीख आणि प्रत्यक्ष कार्यभार स्वीकारण्याची तारीख वेगवेगळी आहे: नियुक्ती 6 ऑक्टोबरला झाली, तर कार्यभार स्वीकारण्याची तारीख 31 ऑक्टोबर आहे. सामान्य अध्ययनासाठी नियुक्त व्यक्तीचे नाव, पदाचा अनुक्रमांक आणि मावळत्या प्रमुखाचे नाव एकत्र लिहिल्यास पुनरावृत्ती सुलभ होते.

5) फेसलेस GST मूल्यांकनाची तयारी: अर्थ मंत्रालय केंद्रीय अधिकारक्षेत्रातील करदात्यांसाठी थेट संपर्कविरहित वस्तू व सेवा कर मूल्यांकन प्रणाली विकसित करण्यावर काम करत आहे. केंद्रीय GST अर्थात CGST अंतर्गत नोंदणीकृत करदात्यांसाठी या व्यवस्थेची प्रायोगिक अंमलबजावणी सुरू करण्याचे नियोजन आहे.

या वृत्तानुसार प्रायोगिक अंमलबजावणी तीन ते चार महिन्यांत सुरू होणे अपेक्षित आहे. पुढील टप्प्यात राज्यांना ही व्यवस्था ऐच्छिक पर्याय म्हणून उपलब्ध करून देण्याची शक्यता नमूद आहे. त्यामुळे केंद्रीय स्तरावरील प्रस्तावित प्रयोग आणि राज्यांसाठीचा संभाव्य पर्याय या दोन बाबी वेगळ्या समजून घ्या. हा सर्व करदात्यांसाठी देशभर तातडीने लागू झालेला बदल असल्याचा निष्कर्ष काढू नये. दिलेल्या माहितीत अंमलबजावणीची निश्चित तारीख नमूद नाही.

6) भौतिकशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार: बेल्जियन कणभौतिकशास्त्रज्ञ फ्रान्सिस हॅल्झेन यांना 6 ऑक्टोबर 2026 रोजी भौतिकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक जाहीर करण्यात आले. ते University of Wisconsin–Madison येथे प्राध्यापक आहेत. Royal Swedish Academy of Sciences ने त्यांच्या संशोधनातील योगदानासाठी हा पुरस्कार दिला.

हॅल्झेन यांच्या सन्मानाशी IceCube Neutrino Observatory मधील निर्णायक योगदान आणि खगोलभौतिकीय स्रोतांमधून येणाऱ्या उच्च-ऊर्जा न्यूट्रिनोंचा शोध हे मुद्दे जोडलेले आहेत. विज्ञानविषयक चालू घडामोडींच्या नोंदी करताना पुरस्काराचे वर्ष व शाखा, विजेत्याचे नाव आणि संशोधनाचा विषय अशी क्रमवारी वापरणे ही सामान्य अभ्याससूचना आहे. या बातमीसाठी ‘फ्रान्सिस हॅल्झेन — भौतिकशास्त्र — IceCube — उच्च-ऊर्जा न्यूट्रिनो’ ही जोड उजळणीसाठी उपयुक्त आहे.

7) आदिवासी समुदायांच्या हक्कांवरील राष्ट्रीय परिषद: आदिवासी कार्य मंत्रालयाने नवी दिल्लीतील Scope Complex येथे दोन दिवसीय परिषद आयोजित केली. आदिवासी समुदायांचे घटनात्मक अधिकार आणि कायदेशीर तरतुदी हा तिचा विषय होता. केंद्रीय आदिवासी कार्य मंत्री जुएल ओराम यांच्या हस्ते 6 ऑक्टोबर 2026 रोजी उद्घाटन झाले.

या परिषदेच्या बातमीत आयोजक मंत्रालय, चर्चेचा विषय, स्थळ आणि उद्घाटक हे चार मुख्य तपशील आहेत. अभ्यास करताना कार्यक्रमाचा विषय आणि त्यातून झालेला निर्णय यांत फरक करा. उपलब्ध माहितीत परिषदेचे आयोजन व उद्घाटन यांचे तपशील आहेत; कोणतीही नवी कायदेशीर तरतूद मंजूर झाल्याचा तपशील दिलेला नाही. त्यामुळे परिषद भरल्याच्या बातमीला कायद्यात बदल झाल्याचे स्वरूप देऊ नये.

8) NLC India Limited मध्ये संचालकपदाचा कार्यभार: पी.एल.एस.एस. चैतन्य प्रकाश यांनी 5 ऑक्टोबर 2026 रोजी NLC India Limited अर्थात NLCIL चे संचालक (ऊर्जा), Director (Power), म्हणून पदभार स्वीकारला. त्यांच्या नियुक्तीचा कालावधी पदभार स्वीकारल्याच्या दिवसापासून मोजला जाणार आहे.

नियुक्तीची मुदत 31 डिसेंबर 2029 रोजीची सेवानिवृत्ती किंवा पुढील आदेश, यांपैकी जे आधी घडेल तोपर्यंत आहे. ही अट लक्षात घेता 2029 पर्यंत पदावर राहण्याची बिनशर्त मुदत दिलेली आहे असे समजू नये. उजळणीसाठी दोन प्रश्न: पद कोणते? उत्तर—संचालक (ऊर्जा). कार्यभार कधी स्वीकारला? उत्तर—5 ऑक्टोबर 2026. सर्व आठ बातम्यांचा अभ्यास करताना जाहीर झालेली नियुक्ती, स्वीकारलेला कार्यभार, नियोजित सराव आणि प्रस्तावित अंमलबजावणी यांचे स्वरूप वेगवेगळे नोंदवा.