2 ऑक्टोबर 2026 चालू घडामोडी: अर्थव्यवस्था, संरक्षण आणि विज्ञान

2 ऑक्टोबर 2026 च्या चालू घडामोडींमध्ये निर्यात सुलभीकरणासाठीची RELIEF योजना, बिहारच्या मखान्याची ग्रीसला निर्यात, HDFC बँकेतील नेतृत्वबदल आणि लडाखच्या नकाशांतील नोंदी यांचा समावेश आहे. संरक्षण क्षेत्रात नागपूरचा प्रस्तावित विमान असेंब्ली प्रकल्प आणि अमेरिकेतील क्षेपणास्त्र उत्पादन कंत्राट हे महत्त्वाचे विषय आहेत. विज्ञानाच्या आढाव्यात कीटकांचे वर्गीकरण आणि Crew-13 अंतराळ मोहिमेची माहिती दिली आहे.

राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय घडामोडी: परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे

निर्यात धोरण: भारत सरकारच्या वाणिज्य विभागाने RELIEF योजनेच्या Component-II अंतर्गत मुदती 2 ऑक्टोबर 2026 पर्यंत वाढवल्या आहेत. RELIEF चे पूर्ण नाव Resilience & Logistics Intervention for Export Facilitation असे आहे. या बदलाचा संदर्भ 30 सप्टेंबर 2026 रोजीच्या अधिसूचना क्रमांक 37/2026-27 शी जोडलेला आहे.

या निर्णयात पात्र मालाच्या शिपमेंट्ससाठी वैधता 31 मार्च 2027 पर्यंत वाढवण्यात आली आहे. अभ्यास करताना दोन तारखा स्वतंत्रपणे नोंदवा: घटक-2 अंतर्गत मुदतीसाठी 2 ऑक्टोबर 2026 आणि पात्र शिपमेंट्सच्या वैधतेसाठी 31 मार्च 2027. या दोन्ही तारखा एकाच अटीला लागू असल्याचे समजू नये. दिलेल्या माहितीत पात्र शिपमेंट्सचे सविस्तर निकष स्पष्ट केलेले नाहीत.

कृषी निर्यात: बिहारमधील पूर्णिया येथील 1 मेट्रिक टन फुगवलेले मखाने 2 ऑक्टोबर 2026 रोजी ग्रीसला निर्यात करण्यात आले. Agricultural and Processed Food Products Export Development Authority म्हणजेच APEDA ने या निर्यातीसाठी मदत केली. या घडामोडीत उत्पादन, मूळ ठिकाण आणि निर्यातीचा देश हे तीन मुख्य मुद्दे आहेत.

माल भारतातील मुंद्रा बंदरातून ग्रीसमधील पिरायस बंदराकडे पाठवण्यात आला. या व्यवहारात बेलौरी, पूर्णिया येथील Indo Global Export आणि नवी दिल्लीतील S. S. Foods Exports Pvt. Ltd. यांचा सहभाग होता. उजळणीसाठी पूर्णिया–मखाना, मुंद्रा–भारतातील बंदर आणि पिरायस–ग्रीसमधील बंदर अशा जोड्या लक्षात ठेवता येतील. उत्पादनाचे मूळ ठिकाण आणि माल पाठवण्याचे बंदर यांची गल्लत टाळा.

बँकिंग: HDFC बँकेच्या व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारीपदी अनुप बागची यांच्या नियुक्तीचा उल्लेख आहे. भारतीय रिझर्व्ह बँकेशी संबंधित या नियुक्तीबाबत विद्यमान माहितीत 1 ऑक्टोबर 2026 ही तारीख दिली आहे; बागची यांच्या तीन वर्षांच्या कार्यकाळाची सुरुवात मात्र 27 ऑक्टोबर 2026 अशी नमूद आहे.

शशीधर जगदीशन यांचा विद्यमान कार्यकाळ 26 ऑक्टोबर 2026 रोजी संपणार असल्याचे दिले आहे. नियुक्तीविषयक नोंद वाचताना व्यक्तीचे नाव, बँक, पद आणि प्रत्यक्ष कार्यकाळाची सुरुवात वेगवेगळी लक्षात घ्या. या प्रकरणात 1 ऑक्टोबर आणि 27 ऑक्टोबर या तारखांचा संदर्भ वेगळा आहे; कार्यकाळ कधी सुरू होतो, या प्रश्नासाठी 27 ऑक्टोबर ही नोंद महत्त्वाची ठरते.

भूगोल आणि नकाशे: 2 ऑक्टोबर 2026 रोजी लडाखच्या Survey of India च्या अधिकृत नकाशांमध्ये 28 ठिकाणे आणि भौगोलिक वैशिष्ट्यांची नोंद समाविष्ट करण्यात आली. सुधारित नकाशा तयार करताना लडाखच्या केंद्रशासित प्रदेश प्रशासनाशी सल्लामसलत करण्यात आली.

हा सुधारित नकाशा Survey of India च्या अधिकृत संकेतस्थळावर उपलब्ध करण्यात आल्याचे नमूद आहे. परीक्षेच्या नोंदींसाठी संबंधित प्रदेश लडाख, नकाशा संस्था Survey of India आणि समाविष्ट नोंदींची संख्या 28 हे मुद्दे एकत्र ठेवा. ही संख्या ठिकाणे आणि भौगोलिक वैशिष्ट्यांची एकत्रित नोंद दर्शवते; केवळ शहरांची संख्या म्हणून तिचा उल्लेख करू नये.

महाराष्ट्रातील संरक्षण उद्योग: Mahindra Group आणि ब्राझीलची विमाननिर्मिती कंपनी Embraer यांनी C-390 Millennium या लष्करी मालवाहू विमानाच्या Final Assembly Line साठी नागपूरची प्रस्तावित ठिकाण म्हणून निवड केली आहे. हा प्रस्ताव भारतीय हवाई दलाच्या Medium Transport Aircraft कार्यक्रमाशी संबंधित आहे.

या कार्यक्रमांतर्गत भारताकडून 60 ते 80 विमाने खरेदी होण्याची शक्यता नमूद आहे. येथे नागपूर हे प्रस्तावित ठिकाण आहे आणि विमानांची संख्या संभाव्य खरेदीशी संबंधित आहे. त्यामुळे प्रकल्प सुरू झाला आहे किंवा विमान खरेदीचा अंतिम करार झाला आहे, असा अर्थ काढू नये. अभ्यासात कंपनी–देश–विमान–प्रस्तावित ठिकाण अशी साखळी वापरा: Embraer–ब्राझील–C-390 Millennium–नागपूर.

आंतरराष्ट्रीय संरक्षण व्यवहार: अमेरिकन नौदलाने 1 ऑक्टोबर 2026 रोजी Standard Missile-6 म्हणजेच SM-6 इंटरसेप्टर क्षेपणास्त्राच्या उत्पादनासाठी Raytheon ला बहुवर्षीय कंत्राट दिले. Raytheon ही RTX ची उपकंपनी आहे. कंपनीच्या माहितीनुसार, या व्यवहाराचे मूल्य 24.4 अब्ज अमेरिकी डॉलर्सपर्यंत आहे.

कंत्राटाचा मूळ कालावधी पाच वर्षांचा असून आणखी दोन वर्षांची मुदतवाढ देण्याचा पर्याय आहे. पाच वर्षांचा कालावधी आणि दोन वर्षांचा पर्याय यांची स्वतंत्र नोंद करणे आवश्यक आहे. मुदतवाढीचा पर्याय असल्याने सात वर्षांचा कालावधी आधीच निश्चित झाला आहे, असे म्हणता येत नाही. त्याचप्रमाणे 24.4 अब्ज डॉलर्स हा उल्लेख कमाल संभाव्य मूल्याचा आहे.

जैवविविधता संशोधन: शास्त्रज्ञांनी 2026 मध्ये ऑस्ट्रेलियातील Anchiale या वंशातील काठीसारख्या दिसणाऱ्या कीटकांचा, म्हणजे स्टिक इन्सेक्टचा, पुन्हा अभ्यास केला. त्यातून दोन नव्या प्रजाती ओळखण्यात आल्या. याशिवाय पूर्वी स्वतंत्र मान्यता नसलेल्या एका प्रजातीला पुन्हा स्वतंत्र प्रजातीचा दर्जा देण्यात आला.

या वर्गीकरणातील बदलांमुळे संबंधित गटातील मान्य प्रजातींची संख्या दोनवरून पाच झाली. Anchiale हा वंश आहे; त्यातील स्वतंत्र गटांचा उल्लेख प्रजाती असा होतो. एखाद्या प्रजातीला पुन्हा मान्यता देणे ही वर्गीकरणातील बाब आहे. त्याचा अर्थ नामशेष झालेला जीव पुन्हा जिवंत करण्यात आला, असा होत नाही. या बातमीतील दोन नव्या प्रजाती आणि पुन्हा मान्यता मिळालेली एक प्रजाती हा फरक लक्षात ठेवा.

अंतराळ संशोधन: NASA आणि SpaceX यांच्या Crew-13 मोहिमेचे प्रक्षेपण 1 ऑक्टोबर 2026 रोजी सकाळी 11:10 वाजता EDT या वेळेनुसार झाल्याचे नमूद आहे. प्रक्षेपणस्थळ फ्लोरिडातील Cape Canaveral Space Force Station येथील Space Launch Complex 40 होते. मोहिमेसाठी Falcon 9 रॉकेट वापरण्यात आले.

Grace नावाच्या Crew Dragon अंतराळयानातून चार अंतराळवीर आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकावरील सहा महिन्यांच्या वैज्ञानिक मोहिमेसाठी रवाना झाले. उजळणीतील सामान्य प्रश्न असा असेल: रॉकेट आणि अंतराळयान कोणते? उत्तरात Falcon 9 हे रॉकेट, तर Grace हे Crew Dragon अंतराळयानाचे नाव असल्याचा फरक स्पष्ट ठेवा. सर्वसाधारण अभ्यास मार्गदर्शन म्हणून प्रत्येक बातमीसाठी संस्था, घटना, तारीख, ठिकाण आणि महत्त्वाची अट अशा पाच नोंदी तयार करा; प्रस्तावित निर्णय आणि पूर्ण झालेली घटना यांना स्वतंत्रपणे नोंदवा.