31 जुलै 2026 चालू घडामोडी: स्पर्धा परीक्षांसाठी महत्त्वाच्या नोंदी

31 जुलै 2026 च्या चालू घडामोडींच्या या आढाव्यात महिला सुरक्षेसाठीचे मिशन शक्ती ॲप, आयुष क्षेत्रातील कृत्रिम बुद्धिमत्ता, विशेष डिझेल आणि भारत–मालदीव डिजिटल पेमेंट सेवा यांचा समावेश आहे. यासोबत कृषी निर्यात, फुलपाखरे व पतंगांची सूची, लडाखमधील वारसा स्थळे आणि टेबल टेनिसमधील भारताची कामगिरी दिली आहे. स्पर्धा परीक्षा व भरती परीक्षांची तयारी करणाऱ्या उमेदवारांनी नोंद घ्यावी की यातील काही घटना 30 जुलैच्या आहेत.

31 जुलै 2026 चालू घडामोडी: घटना, संस्था आणि अभ्यासाचे मुद्दे

1) महिला आणि मुलांच्या सुरक्षिततेशी संबंधित मदतसेवांपर्यंत पोहोचण्यासाठी मिशन शक्ती ॲप हे डिजिटल व्यासपीठ आहे. त्यातून सात हेल्पलाइन सेवांचा लाभ घेता येतो. यांपैकी महिला हेल्पलाइन 181, आपत्कालीन प्रतिसाद सहाय्य प्रणाली म्हणजेच ERSS 112, राष्ट्रीय सायबर गुन्हे हेल्पलाइन 1930, बाल हेल्पलाइन 1098 आणि Tele-MANAS 14416 या सेवांची नावे दिली आहेत.

मिशन शक्ती ॲपविषयी काय लक्षात ठेवावे? या नोंदीचा केंद्रबिंदू म्हणजे विविध मदतसेवांसाठी एक डिजिटल माध्यम उपलब्ध होणे. अभ्यासासाठी ॲपचे नाव, त्याचा उद्देश आणि संबंधित हेल्पलाइन क्रमांक यांची जोड लावून नोंद करणे उपयुक्त ठरेल. ही सर्वसाधारण अभ्याससूचना आहे. सात सेवांचा उल्लेख असला, तरी येथे दिलेली नावे पाच सेवांची आहेत.

2) पारंपरिक वैद्यक आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता यांना जोडणारा सामंजस्य करार 31 जुलै 2026 रोजी झाला. आयुष मंत्रालय आणि इलेक्ट्रॉनिक्स व माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाचे IndiaAI Mission हे या करारातील भागीदार आहेत. आयुष क्षेत्रात कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या वापराला चालना देणे हा त्याचा उद्देश आहे.

कराराची व्याप्ती केवळ संशोधनापुरती मर्यादित नाही. डिजिटल आरोग्य, क्षमता विकास, नवकल्पना, औषधी वनस्पती आणि पारंपरिक वैद्यक पद्धतींमधील औषध व्यवस्थापन यांचाही त्यात समावेश आहे. अभ्यासात आयुष मंत्रालयाची भूमिका आणि IndiaAI Mission कोणत्या मंत्रालयाशी संबंधित आहे, हे स्वतंत्रपणे लक्षात ठेवा. करारातील कार्यक्षेत्रांची नोंद केल्यास आरोग्य व तंत्रज्ञान या दोन्ही विषयांशी त्याचा संबंध समजतो.

3) अत्यंत प्रतिकूल हवामानात वापरण्यासाठी विकसित केलेले Xtreme Weather Grade अर्थात XWG डिझेल 31 जुलै 2026 रोजी नवी दिल्ली येथे सादर करण्यात आले. लष्करप्रमुख जनरल धीरज सेठ यांनी त्याचे अनावरण केले. हे स्वदेशी इंधन भारतीय लष्कर आणि Bharat Petroleum Corporation Limited यांनी संयुक्तपणे विकसित केले आहे.

XWG डिझेलच्या नोंदीत इंधनाचे पूर्ण नाव, संयुक्तपणे काम करणाऱ्या संस्था आणि वापराचा उद्देश हे मुख्य मुद्दे आहेत. भारतीय लष्कर व भारत पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन लिमिटेड यांची विकासातील भूमिका आणि अनावरण करणारे लष्करप्रमुख यांची भूमिका वेगवेगळी लक्षात ठेवा. उपलब्ध माहितीत या इंधनाची विशिष्ट तापमानमर्यादा किंवा तांत्रिक चाचण्यांचे निकाल दिलेले नाहीत.

4) मालदीवमधून भारतातील UPI-सक्षम बँक खात्यांमध्ये व्यक्ती-ते-व्यक्ती पैसे पाठवण्यासाठी Favara-UPI सीमापार पेमेंट कॉरिडॉर 30 जुलै 2026 रोजी सुरू झाला. या व्यवस्थेत मालदीवची तत्काळ पेमेंट प्रणाली Favara आणि भारताची Unified Payments Interface म्हणजेच UPI यांना जोडण्यात आले आहे. पाठवलेली रक्कम भारतातील संबंधित खात्यात तत्काळ जमा होते.

Favara-UPI म्हणजे काय? दोन देशांतील पेमेंट प्रणाली जोडणारी ही व्यवस्था आहे. या नोंदीत स्पष्ट केलेली सुविधा म्हणजे मालदीवमधून भारतातील खात्यांमध्ये होणारे P2P हस्तांतरण. अभ्यास करताना देश, प्रणालींची नावे आणि पैशांच्या हस्तांतरणाची दिशा लक्षात ठेवा. या सुविधेवरून व्यापारी पेमेंट, व्यवहार शुल्क, रकमेची मर्यादा किंवा उलट दिशेतील हस्तांतरणाचे नियम ठरवू नयेत; ते येथे दिलेले नाहीत.

5) कर्नाटकातील नीलम आणि तोतापुरी आंब्यांची मालदीवला पहिली हवाई खेप पाठवण्यासाठी APEDA ने 30 जुलै 2026 रोजी सुविधा उपलब्ध करून दिली. या खेपेचे वजन एक मेट्रिक टन होते. APEDA चे अध्यक्ष अभिषेक देव, IAS यांनी खेप रवाना केली. APEDA चे पूर्ण नाव Agricultural and Processed Food Products Export Development Authority असे आहे.

या कृषी निर्यातीची नोंद करताना उत्पादनाचे राज्य कर्नाटक, गंतव्य देश मालदीव, आंब्यांच्या जाती नीलम व तोतापुरी आणि वाहतुकीचा मार्ग हवाई होता, हे मुद्दे एकत्र वाचा. ‘पहिली खेप’ हा उल्लेख कर्नाटकातून मालदीवला पाठवलेल्या या विशिष्ट हवाई खेपेशी संबंधित आहे. त्याला भारताच्या सर्व आंबा निर्यातीतील पहिली घटना असा व्यापक अर्थ देऊ नये.

6) कोलकाता येथील Zoological Survey of India अर्थात ZSI ने 30 जुलै 2026 रोजी भारतातील Lepidoptera ची पहिली सर्वसमावेशक सूची पूर्ण केली. Lepidoptera मध्ये फुलपाखरे आणि पतंग यांचा समावेश होतो. या सूचीतील प्रजातींची एकूण संख्या 13,703 असून, जैवविविधतेच्या अभ्यासासाठी संस्था, जीवसमूह आणि सूचीतील वर्गीकरण हे महत्त्वाचे मुद्दे आहेत.

सूचीतील वर्गीकरणानुसार या प्रजाती 3,705 वंश, 240 उपकुळे, 102 कुळे आणि 31 महाकुळे यांत विभागल्या आहेत. प्रजातींसाठी species, वंशांसाठी genera, उपकुळांसाठी subfamilies, कुळांसाठी families आणि महाकुळांसाठी superfamilies या संज्ञा वापरल्या आहेत. सर्वसाधारण अभ्याससूचना म्हणून प्रत्येक संख्येसमोर तिचा वर्गीकरण स्तर लिहा; त्यामुळे प्रजातींची संख्या आणि वंशांची संख्या यांची गल्लत टाळता येईल.

7) लडाख प्रशासनाने 30 जुलै 2026 रोजी केंद्रशासित प्रदेशातील 23 वारसा स्थळांना संरक्षित स्मारकांचा दर्जा दिला. हा निर्णय Jammu and Kashmir Ancient Monuments Preservation Act अंतर्गत घेण्यात आला. या नोंदीत प्रशासन, स्थळांची संख्या आणि लागू कायद्याचे नाव हे एकमेकांशी जोडून लक्षात ठेवण्यासारखे घटक आहेत.

संरक्षित स्थळांमध्ये शिलाचित्रांचे समूह, खडकांवरील कोरीव काम, प्राचीन गुहा, मठ, किल्ले, राजवाडे आणि शिलालेख अशा विविध प्रकारच्या वारशाचा समावेश आहे. पेट्रोग्लिफ्स ही संज्ञा शिलाचित्रांशी संबंधित आहे. ही यादी केवळ इमारतींपुरती मर्यादित नसल्याचे तिच्या स्वरूपावरून स्पष्ट होते. सर्व 23 स्थळांची स्वतंत्र नावे येथे दिलेली नसल्याने अभ्यासाची नोंद उपलब्ध प्रकार आणि कायदेशीर दर्जा यांवर केंद्रित ठेवा.

8) नवी दिल्लीतील त्यागराज स्टेडियमवर झालेल्या 22 व्या राष्ट्रकुल टेबल टेनिस स्पर्धेत भारताने पुरुष आणि महिला गटांची सांघिक विजेतेपदे जिंकली. दोन्ही अंतिम सामन्यांचे निकाल 30 जुलै 2026 रोजी लागले. पुरुष संघाने मलेशियावर 3-2 अशी मात केली, तर महिला संघाने मलेशियाला 3-0 ने पराभूत केले.

दोन्ही गटांच्या निकालांत काय फरक होता? प्रतिस्पर्धी देश मलेशिया हाच होता; पुरुष गटाचा निकाल 3-2 आणि महिला गटाचा 3-0 असा होता. ही सांघिक विजेतेपदे असल्याचे लक्षात ठेवा. सर्वसाधारण उजळणीसाठी प्रत्येक घटनेची तारीख, संबंधित संस्था किंवा देश आणि मुख्य निर्णय अथवा निकाल अशी नोंद तयार करा. या आढाव्याची तारीख 31 जुलै असली, तरी प्रत्येक घटनेची स्वतंत्र तारीख जतन करणे उपयुक्त ठरेल.